تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 168

ما مي‌بينيم آيات قرآني ملكي را كه به امثال «نمرود و فرعون» داده شده، يا اموال و زخارفي را كه به دست «قارون»ها رسيده، همه و همه را از عطا و بخشش الهي مي‌داند.

روشن است كه تمام آن‌ها به اذن و اجازه خداوندي است و براي امتحان و اتمام حجت و خذلان و استدراج به آنان داده شده و همه اينها نسبت‌هاي تشريعيه‌اي است كه در نسبت دادن آن‌ها به خداوند، قبحي در كار نيست، وقتي نسبت تشريعي آن محذوري نداشته باشد، نسبت تكويني به طريق اولي بي‌مانع خواهد بود، زيرا در جنبه تكوين حسن و قبح عقلايي وجود ندارد.

(384) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

خداوند متعال در كلام شريف خود بيان داشته كه هرچه تصور شود اولاً مخلوق خداوندي بوده است و ثانيا از نزد او و خزينه‌هاي رحمتش نازل شده: «وَ اِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ اِلاّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ،» (21 / حجر) و از طرفي هم بيان داشته كه آنچه در نزد اوست همانا «خير» مي‌باشد: «وَ ما عِنْدَ اللّهِ خَيْرٌ،» (198 / آل‌عمران) معلوم مي‌گردد كه دايره وجودي هر شي‌ء در عالم، به آنچه متلبس شده، همه از خداوند متعال بوده عموما براي آن شي‌ء خير مي‌باشد، خيري كه از آن منتفع و به آن متنعم مي‌گردد: «اَلَّذي اَحْسَنَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقَهُ.» (7 / سجده)

اما اين كه بعضي از مواهب الهي «شر» بوده و از آن‌ها ضرري عايد بعضي مي‌گردد، بايد گفت: شر بودن آن‌ها نسبي است، يعني نسبت به شي‌ء كه هدفش واقع شده و به او رسيده است «شر» و اما نسبت به ديگران و همچنين نسبت به علل و اسبابي كه در نظام آفرينش حكمفرماست «خير» مي‌باشند. بالجمله:

رزق‌هاي حلال و حرام (385)

تمام خيرهايي كه خداوند متعال به مخلوقات خود افاضه فرموده، همه از نظر انطباق معنوي «رزق» آنان محسوب است، زيرا «رزق» جز عطايي كه مورد استفاده «مرزوق» واقع شود چيز ديگري نيست: «وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ.»(131 / طه)(1)

رابطه رزق، خير و خلق

«وَ تَـرْزُقُ مَـنْ تَشــاءُ بِغَيْــرِ حِســابٍ!» (27 / آل عمــران)

تا اين جا نتيجه گرفته مي‌شود كه «رزق، خير و خلق» هر سه به حسب مصداق روي بيان الهي امور متساوي هستند، يعني هر رزقي خير بوده و مخلوق هم هست وهر مخلوقي هم، رزق و خير مي‌باشد. تنها فرق آن‌ها اين است كه «رزق» احتياج به مرزوقي