تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 172

«قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمآءِ وَ الاَْرْضِ...؟» (31 / يونس)

«رزق» يعني عطاي مداوم. رزق آسماني خدا كه به عالم انساني مي‌دهد عبارت از فرستادن باران و برف و امثال آن است و روزي زميني عبارت از روياندن نباتات و پرورش حيوان كه آدمي از اينها ارتزاق مي‌كند و به بركت هـمين نـعمت‌هــاي الـهي اســت كـه نوع انـساني بـاقي مـي‌مـانـد.

مراد از مالك بودن گوش و چشم آن است كه خدا در حواس انساني تصرف دارد. حواس آدميان وسيله بهره‌گيري‌هاي گوناگوني است كه ايشان از روزي‌هاي مختلف خدا مي‌كنند، روزي‌هايي كه خدا به مردم اجازه داده از آن بهره‌مند شوند. آدمي از راه به كار بستن شنوايي، بينايي، بساوايي، چشايي و بويايي آنچه را مي‌خواهد از آنچه نمي‌خــواهـد تميــز مي‌دهــد و در نتيجــه به طــرف خــواست خــود بـه حــركت در مي‌آيــد و از چيــزهــايي كه بــدش مي‌آيــد فــرار مي‌كنــد و يا به طرف آن نمي‌رود.

تقدير رزق و وسايل استفاده از آن (393)

پــس به واسطــه اين حــواس است كه فــايــده روزي‌هــاي خــدا به تحقــق مي‌رسـد.

و اما دليل اين كه خدا از ميان همه حواس تنها از قوه بينايي و شنوايي نام برده اين است كه آثار اين دو حس در كارهاي حياتي بيش از ساير حواس است و خدا مالك آنهاست و با منع و عطا و كم و زياد كردن روزي در آن‌ها تصرف مي‌كند.(1)

دقيق و لطيف بودن رزق‌رساني خدا

«اَللّــهُ لَطيـفٌ بِعِبـادِه يَـرْزُقُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزيزُ!» (19 / شوري)

در معناي كلمه «لطف» بويي از مدارا و آساني عمل و نيز بويي از دقت و باريكي آن چيزي كه عمل بر آن واقع مي‌شود خوابيده و فاعل چنين فعلي را كه عمل به مدارا و دقت و سهولت مي‌كند و سر و كارش با وسايل دقيق و باريك و ريز است لطيف مي‌خوانيم.

1- الميــــــــــــــزان ج 19، ص 86.