تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 176

خدا در اين آيه يادآور مي‌شود كه چون علم او وسعت دارد و حالات هر جنبنده‌اي را در همــه احــوال مي‌دانــد بنــابـرايـن بر او واجب است كه به همه جنبندگان روزي

1- الميـــــــزان ج 19، ص 138.

(402) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

دهد. «وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها،» (6 / هود) هر جنبنده‌اي از جنبنده‌هاي زمين را خــدا بــايــد روزي دهــد و هــرگــز بدون روزي نمانند، زيرا خدا علم به وجود او دارد و هر جا باشد از حالش خبر دارد. اگر جنبنــده در جايي قرار و آرام گرفته و از آن جا بيرون نمي‌آيد مثل ماهي كه در درياست و يا صدف كه در يك جاي معين زمين قرار و آرام دارد رزقش همان جا است. اگر هم از قــرارگــاه خود بيــرون رود و در جاي مــوقتــي باشــد و آن جــا را بــه مقصــد قــرارگــاه هميشگــي خود تــرك كند مثل مــرغ كــه در هوا پرواز مي‌كند يا مسافر كه از وطن خود خارج مي‌شود و يا جنيني كه در رحم است، با رزقش همان جا است. اجمالاً حالات همه جنبنده‌هاي روي زمين را مي‌داند و چگــونــه ممكــن است نــدانــد در حالي كه بر خدا لازم است به آن‌ها روزي رساند و روزي به كسي كه روزي‌اش داده‌اند نمي‌رســد مگر آن كه روزي‌دهنده نسبت به آن كه روزي‌اش مي‌دهد علم و اطلاع داشته باشد و باخبر باشد كه كجاست، آيا جايش دايمي است يا به زودي آن جا را ترك مي‌كند؟ هميشه يك جا قرار دارد و يا در جاهاي موقتي زندگي مي‌كند؟

نحوه اعطاي رزق موجودات (403)

«... عَلَي اللّهِ رِزْقُها» دلالت بر آن دارد كه روزي دادن بر خدا واجب است و در قرآن مكرر آمده كه روزي دادن از كارهاي ويژه خدا و حقي است كه خلق بر خدا دارند: «اَمَّنْ هذَا الَّذي يَرْزُقُكُمْ اِنْ اَمْسَكَ رِزْقَهُ - اين كيست كه اگر خدا از روزي دادن خودداري كند، شما را روزي دهد؟»(21 / ملك) «اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزّاقُ ذُوالْقُوَّةِ الْمَتينُ - خدا همان روزي‌دهنــده و داراي نيــروي شــديــد اســت،» (58 / ذاريــات) «وَ فِي السَّمـاءِ رِزْقُكُــمْ وَ ما تُوعَدُونَ... ـ روزي شمــا و وعده‌هايي كه به شما مي‌دهند در آسمان است، قسم به پــروردگـار زميـن و آسمـان كه اين مثل سـخن گـفتن شما حـق است.»(22 / ذاريات)(1)

1- الميــــــــــزان ج 19، ص 238.

(404) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

نعمـت و رزق تـحت مشيـت الهي

«اَوَلَمْ يَرَوْا اَنَّ اللّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ اِنَّ في ذلِكَ لاَياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ» (37 / روم)