تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 180

وعــــــده داده شــــده اســت.(1)

كفايت رزق براي روزي خواران

«وَ فِــي السَّمـــــاءِ رِزْقُكُــــمْ وَ مــــا تُـــوعَـــدُونَ!» (22 / الــذاريــات)

كلمه «رزق» عبارت است از هر چيزي كه موجودي ديگر را در بقاء حياتش كمك

1- الميـــــــــزان ج 36، ص 279.

كفايت رزق براي روزي خواران (413)

نمايد و در صورتي كه آن رزق ضميمه آن موجود و يا به هر صورتي ملحق به آن شود، بقايش امتداد يابد، مانند غذايي كه حيات بشر و بقايش به وسيله آن امتداد پيدا مي‌كند، غذا داخل بدن آدمي و جزء بدن او مي‌گردد و نيز مانند همسر كه در ارضاء غريزه جنسي آدمي او را كمك نموده، علاوه مايه بقاء نسل او مي‌گردد و به همين قياس هر چيـزي كــه دخـالتي در بقـاء موجودي داشته باشد رزق آن موجود شمرده مي‌شود.

و اين معنا واضح است كه موجودات مادي بعضي با بعض ديگر ارتزاق مي‌كنند، مثلاً انسان با گوشت و شير حيوانات و نيز با گياهان ارتزاق مي‌كند و نيز حيوانات با گياهان و گياهان با آب و هوا، پس آنچه از رزق كه منتقل به مرزوق و ضميمه آن مي‌شود و آن مقداري كه در بقاء آن دخالت دارد و به صورت احوال و اطوار گوناگون آن موجود در مي‌آيد و همان طور كه اطواري است از عالم كون كه ملحق به مرزوق شده و فعلاً به او نسبت مي‌دهيم، همچنين خود آن مرزوق نيز اطواري از عالم كون است كه لاحق به رزق و منسوب به آن مي‌شود، هرچند كه چه بسا اسماء تغيير كند، پس همان طور كه انسان از راه خوردن غذا داراي اجزايي جديد در بدن خود مي‌شود، هم‌چنين آن غــذا هم جــزء جـديـدي از بـدن او مي‌شـود كه نامش مثلاً فلان چيز است.

اين نيز روشن است كه قضايي كه خداي‌تعالي در جهان رانده، محيط به عالم است و

(414) تدبير و تقدير در نظام آفرينش