تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 182

(416) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

كه در جستجوي رزق بــاشــد و حــوائــج زنــدگي خــود را به خاطر بقاء خود تحصيل كند، از جــاي بـرخيــزد و تلاش روزي كند و نيز در اين كه به سوي استراحت و سكون هدايت شده تا به وسيلــه آن خستگــي تــلاش خود را برطرف نموده و تجديد و تجهيز قوا كند و باز در اين كه شب و روز را پشت سرهم قرار داده، تا خستگي هر روز را در شب همان روز برطرف سازد و باز در اين كه براي پديد آمدن شب و روز اوضاعي در آسمان نسبت به زمين پديد آمده آيت‌ها و نشانه‌هاي سودمندي است، براي كسي كه داراي گــوشــي شنــوا باشد، در آنـچه مي‌شـنود تـعقل كند و چون آن را حق ديد پيــــروي نمــايــد.(1)

1- الميزان ج 31، ص 269.

تلاش معاش و كمك عوامل طبيعي (417)

رزق انسان‌ها و جريان عوامل جوي

«وَ مِنْ اياتِهِ اَنْ يُرْسِلَ الرِّياحَ مُبَشِّراتٍ وَ لِيُذيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِاَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِـهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُروُنَ!» (46 / روم)

منظور از اين كه بادها را مبشر خوانده اين است كه بادها مژده باران مي‌دهند، چون قبل از آمدن باران باد مي‌وزد. «وَ لِيُذيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ - بادها مي‌فرستد براي اين كه شما را مژده دهد و براي اين كه از رحمت خود به شما بچشاند.» مراد به اذاقه رحمت رساندن انواع نعمت‌هاست كه بر وزيدن باد مترتب مي‌شود، چون وقتي باد مي‌وزد عمل تلقيح در گل‌ها و ميوه‌ها انجام مي‌شود و عفونت‌ها از بين مي‌رود و جو زندگي تصفيه مي‌شود و نـعمت‌هـايـي ديـگر از ايـن قبيل كه اطـلاق جمله همه را شامل مي‌شود.

«وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِاَمْرِهِ» يعني بادها را مي‌فرستد تا چنين و چنان شود و نيز

(418) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

كشتي‌ها به امر او به حركت درآيند. «وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه» يعني و تا رزق او را كه از فضــل اوســت بطلبيــد. «وَ لَعَلَّكُــمْ تَشْكُروُنَ» و تا شايد شكر بگزاريد. اين جمله هدف و نتيجــه معنــوي فــرستــادن بــاد است، هــم چنــان كــه بشــارت بــاد و چشــانــدن رحمــت و جــريــان كشتــي‌ها و به دســت آوردن فضــل خــدا نتـايـج صــــوري و مـــــادي آن بـــــود.