تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 183

كلمه شكر به معناي آن است كه نعمت ولي نعمت را طوري به كار بزني كه از انعام منعم آن خبر دهد و يا ثناي او گويي كه چه نعمت‌ها به تو ارزاني داشته است. و هر كدام باشد منطبق با عبادت او مي‌شـود.(1)

1- الميــــــــــــــزان ج 31، ص 318.

رزق انسان‌ها و جريان عوامل جوي (419)

درخــواسـت رزق و تـأمـين آن

«وَ كَـاَيِّـنْ مِـنْ دابَّـةٍ لا تَحْمِـلُ رِزْقَهَـا اللّـهُ يَرْزُقُها وَ اِيّاكُمْ!» (60 / عنكبوت)

در اين آيه شريفه مؤمنين را دلخوشي و دلگرمي مي‌دهد تا اگر خواستند در راه خدا مهاجرت مي‌كنند، ا زجهت رزق نگراني نداشته باشند و بدانند كه هر جا باشند خدا رزقشان را آن جا مي‌فرستد و يقين داشته باشند كه از گرسنگي نخواهند مرد و بدانند كه رازقشان پروردگارشان است، نه آب و خاكشان و در اين منظور مي‌فرمايد: چه بسيار از جنبندگان كه رزق خود را ذخيره نمي‌كنند، بلكه خدا روز به روز رزقشان را مي‌رساند، شما انسان‌ها نيز هر چند كه ذخيره مي‌كنيد، ولي بايد بدانيد كه روزي ده شما خداست و او شنوا و دانا است.

«وَ هُوَ السَّميعُ الْعَليمُ»: در اين كه دو نام بزرگ از اسامي خدا در خاتمه آيه قرار گرفته، اشاره است به برهان بر مضمون آيه، چون مضمون آيه اين بود كه انسان و

(420) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

ساير حيوانات محتاج به رزقند و رزق خود را به زبان حاجت (نه زبان سر) از خدا مي‌خواهند و خدا حاجتشان را مي‌دهد، چرا؟ براي اين كه او هم داناي به حوايج خلق خويش است و هم شنواي حاجت آنان است، پس مقتضاي اين دو اســـم آنـــان را روزي مـــي‌دهــــــد.(1)

عطـا و منـع رزق و خــزايـن رحمت