تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 19

خداي‌سبحان در اين آيه و در هيچ جا از كلام عزيزش معرفي نفرموده كه اين حاملان عرش چه كساني هستند، آيا از ملائكه‌اند؟ يا كساني ديگر؟ ولي عطف كردن جمله «وَ مَنْ حَوْلَهُ» بر حاملان عرش، اشعار دارد بر اين كه حاملان عرش هم از ملائكه‌اند، چون در آيه: «وَ تَرَي الْمَلائِكَةَ حافّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ - و ملائكه را مي‌بيني كه پيرامون عرش در طـوافند،» (75 / زمر) تصـريح دارد كه طـواف‌كنندگان پـيرامون عرش از ملائكه‌اند، پس نتيجه مي‌گيريم كه حاملين عرش نيز از اين طـايفه‌اند. معناي جمله «اَلَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ،» چنين است كه «آن ملائكه‌اي كه حامل عرشند، عرشي كه تمامي اوامر و همه احكام الهي از آنجا صادر مي‌شود، اوامر و احكامي

(40) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

كه تدبير امور عالم مي‌كنند و نيز آن ملائكه‌اي كه پيرامون عرشند، يعني مقربين از ملائكه مي‌باشنـد، چنيـن و چنـان مي‌كنند.»(1)

تعـــداد حــامــلان عـــرش

«وَ يَحْمِــلُ عَـــرْشَ رَبِّـــكَ فَـوْقَهُــمْ يَــوْمَئِـذٍ ثَمــانِيَـةٌ،» (17 / الحــاقــه)

از ظاهر كلام خداي‌تعالي بر مي‌آيد كه عرش در آن روز (قيامت) حامليني از ملائكه دارد، هم چنان كه از ظاهر آيه زير نيز اين معنا استفاده مي‌شود مي‌فرمايد: «اَلَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ... - كساني كه عرش را حمل مي‌كنند و كساني كه پيرامون عرش هستند، پروردگار خود را به حمد تسبيح مي‌گويند و به او ايمان مي‌آورند و براي همه كساني كه ايمان آورده‌اند استغفار مي‌كنند.»(7 / غافر) در روايات آمده كه اين حاملان عرش چهار فرشته‌اند و از ظاهر آيه مورد بحث بر مي‌آيد حاملان عرش در آن روز هشت نفرند و اما اين كه اين چهار نفر و يا هشت نفر از جنس ملائكه بودند و يا غير ايشان، آيه شريفه ســاكــت اســت، هــرچنــد كــه سياق آن خالي از اين اشعار نيست، به اين كه از جنس ملـــــك مــي‌بـــاشنــد.

1- الميــــــــــزان ج 34، ص 170.

تعداد حاملان عرش (41)

ممكن هم هست، غرض از ذكر انشقاق آسمان و بودن ملائكه در اطراف آن و اين كه حاملان عرش در آن روز هشت نفرند، اين باشد كه بفرمايد در آن روز ملائكه و آسمان و عرش براي انسان‌ها ظاهر مي‌شوند، هم چنان كه قرآن در اين‌باره فرموده: «ملائكه را مي‌بينــي كــه پيرامون عرش را حلقه‌وار گرفته‌اند و پروردگار خود را به حمد تسبيح مي‌گـوينـد.» (75 / زمر)(1)

1- الميـــزان ج 39، ص 108.