تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 22

بنابراين مراد به درجات بيان درجاتي است كه از آن جا به سوي عرش خدا بالا مي‌روند و آن وقت جمله «رَفيعُ الدَّرَجاتِ ذُوالْعَرْشِ» كنايه استعاري است از بلندي عرش ملك خدا، از افق خلق و غايب بودن آن قبل از قيامت از خلق، آن هم غايب بودن به درجـــاتي بــس رفيــع و مســافتـي بـــــس دور.(1)

1- الميـــزان ج 34، ص 186.

آسمان‌هاي حايل بين مردم و عرش (47)

زمان تجمع ملائك و روح پيرامون عرش

«تَعْرُجُ‌الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ اِلَيْهِ في يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسينَ اَلْفَ سَنَةٍ.» (4/معارج)

منظور از روزي كه مقدارش پنجاه هزار سال است، به طوري كه از سياق آيات بعدي بر مي‌آيد، روز قيامت است و مراد به اين مقدار به طوري كه گفته‌اند اين است كه اگر آن روز با روزهاي دنيا و زمان جاري در آن تطبيق شود، معادل پنجاه هزار سال دنيا مي‌شود، (نه اين كه در آن جا هم از گردش خورشيد و ماه سال‌هايي شمسي و قمري پديد مي‌آيد،) و مراد به عروج ملائكه و روح در آن روز به سوي خدا اين است كه آن روز ملائكه به خداي‌تعالي بر مي‌گردند، چون در آن روز تمامي عالم به او بر مي‌گردد، آري روز قيامت روز ظهور هيچ و پوچ بودن اسباب و از كار افتادن آن‌ها و بطلان روابطي است كه در دنيا بين اسباب و مسببات برقرار بود، آن روز تمام موجودات به سوي خداي عزوجل بر مي‌گردند و هر موجودي در معرج خود به سوي او

(48) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

رجوع مي‌كند و همه ملائكه پيرامون عرش پروردگارشان را فرا مي‌گردند و صف مي‌كشند، هم چنان كه فرمود:«وَ تَرَي الْمَلائِكَةَ حافّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ - ملائكه را مي‌بيني كه پيرامون عرش را فرا گرفته‌اند،» (75 / زمر) و نيز فرموده: «يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفّا - روزي كه ملائكه و روح به صف مي‌ايستند.» (38 / نبأ) و از ظاهر كلام چنيــن بــر مي‌آيــد كه مــراد بــه روح آن روحي است كه در آيه شريفه «قُلِ الرُّوحُ مِــنْ اَمْرِ رَبّي،» (85 / اسراء) از امر خودش خـوانده و اين روح غيــر مــلائكه است.(1)

1- الميــــــزان ج 39، ص 130.

زمان تجمع ملائك و روح پيرامون عرش (49)