تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 23

-50

فصل سوم:دخالت ملائكه در تدبير

تـدبيـر امـر و وظـيفه مـلائكه در تـدبيـر

«فَالْمُدَ بِّراتِ اَمْرا.» (5 / نـازعات)

آنچــه در اين آيــات بــدان سـوگنـد يـاد شـده، با صفاتي كه ملائكه در امتثالشان به اوامر صادره از ساحت مقدس الهي و مربوط به تـدبيـر امور عالم ماده به ايشان دارنــد و سپـس قيـامشــان به تـدبيــر امـور بـه اذن خـداي‌تعـالي، قابل انطباق است.

آيات نامبرده از نظر سياق شديدا شبيه به آيات آغاز سوره صافات و مرسلات

-51

است كه ملائكه را در امتثال اوامر الهي توصيف مي‌كند، چيزي كه هست آن آيات تنها ملائكه وحي را توصيف مي‌كرد و آيات ابتداء اين سوره مطلق ملائكه را در تدبير امور عالم توصيف مي‌نمايد.

از اين كه بگذريم در بين اين آيات پنجگانه آن صفتي كه در انطباقش با ملائكه روشنتر از ديگران است صفت «فَالْمُدَ بِّراتِ اَمْرا» است، كه در آن مسأله تدبير بدون قيد و به طور مطلق آمده است، پس مراد به آن تدبير همه عالم است. و از سوي ديگر مطلق تـدبير هـم كار مـطلق ملائكه است، پس قـهرا مراد به مـدبرات مطلـق ملائكه خواهد بود.

از ترتيب آيات اول سوره مي‌فهميم تدبير، فرع بر سبق و سبق فرع بر سبح است و اين به ما مي‌فهماند سنخيتي در معاني منظور نظر آيات سه گانه است، پس مدلول اين سه آيه اين است كه ملائكه تدبير امر مي‌كنند، اما بعد از آن كه به سوي آن سبقت جسته باشند و به سوي آن سبقت مي‌جويند، اما بعد از آن كه هنگام نزول به سوي آن سرعت