تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 24

(52) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

مي‌گيرند، پس نتيجه مي‌گيريم مراد به سابحات و سابقات و مدبرات همان ملائكه است به اعتبار نزولشان به سوي تدبيري كه مأمور بدان شده‌اند.

پس آيات سه گانه همان معنايي را مي‌رساند كه آيه زير در مقام افاده آن مي‌فرمايد: «لَهُ مُعَقِّبتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ، وَ مِنْ خَلْفِه، يَحْفَظُونَهُ مِنْ اَمْرِ اللّهِ - براي انسان دنبالگيراني از جلو و از پشت سر است، كه او را مي‌پايند و از امر خدا حفظ مي‌كنند.» (11 / رعد) پس ملائكه با تمام اشياء سر و كار دارند، با اين كه هر چيزي در احاطه اسباب است و اسباب درباره وجود او و عدمش و بقايش و زوالش و در مختلف احوالش با يكديگر نزاع دارند، پس آنچه خداي‌تعالي درباره آن موجود حكم كرده و آن قضايي كه او درباره آن موجود رانده و حتمي كرده، همان قضايي است كه فرشته مأمور به تدبير آن موجود به سوي آن مي‌شتابد و به مسؤوليتي كه به عهده‌اش واگذار شده مي‌پردازد و در پرداختن

تدبير امر و وظيفه ملائكه در تدبير (53)

به آن از ديگران سبقت مي‌گيرد و سببيت سببي را كه مطابق آن قضاء الهي است تمـام نمـوده و در نتيجـه آنچــه خــدا اراده فــرمــوده واقــع مي‌شــود. (دقـت فرماييد).(1)

نـظام تـدبير مـلكوتي

«فَالْمُدَ بِّراتِ اَمْرا» (5 / نازعات)

وقتي منظور از آيات سه گانه فوق اشاره به سرعت گرفتن ملائكه بود در نازل شدن براي انجام آنچه بدان مأمور شده‌اند و سبقت گرفتن به آن و تدبير امر آن، به ناچار بايد دو جمله ديگر يعني «وَ النّازِعاتِ غَرْقا وَ النّاشِطاتِ» (1 و 2 / نازعات) را هم حمل كنيم بر انتزاع و خروجشان از موقف خطاب به موقف انجام مأموريت، پس نزع ملائكه به طور غرق عبارت است از اين كه شروع به نزول به طرف هدف كنند، آن هم نزول به شدت و جديت. و نشط ملائكه عبارت است از خروجشان از موقفي كه دارند به طرف آن هدف، هم چنان كه سبح آنان عبارت است از شتافتن و سرعت گرفتن بعد از خروج و به دنبال آن سبقت گـرفته و امـر آن مـوجود را به اذن خـدا تـدبير مي‌كـنند.

1- الميـــزان ج 40، ص 15.

(54) تدبير و تقدير در نظام آفرينش