تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 27

1- الميـــزان ج 40، ص 18.

(60) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

فصل چهارم :شمول تدبير

آميختگي خلقت با تدبير

«خَلَـقَ اللّهُ السَّمواتِ وَ الاَْرْضَ بِالْحَقِّ!» (5 / زمر)

در اين دو آيه بين خلقت و تدبير جمع شده و اين بدان جهت است كه اثبات وحدت خالق مستلزم ابطال مرام مشركين نيست، چون مشركين هم خالق را واحد و خلقت و ايجاد را منحصر در خداي‌تعالي مي‌دانند و به همين جهت خداي‌سبحان در كلام عزيزش هر جا در صدد اثبات توحيد در ربوبيت و الوهيت و يا بگو ابطال مسلك شرك بر مي‌آيد، بين خلقت و تدبير جمع مي‌كند و به اين نكته اشاره مي‌كند: كه تدبير خارج از

-61

خلقت نيست، بلكه به يك معنا همان خلقت است، هم چنان كه خلقت به يك معنا همان تدبير است و با اين بيان است كه احتجاج عليه شرك تمام مي‌شود و به مشركين كه معتقــدنــد تدبير عالم واگذار به ارباب شده، مي‌فهماند كه تدبير نيز مانند خلقت منحصر در خــداي‌تـعالي اسـت.

جمله «خَلَـقَ اللّهُ السَّمواتِ وَ الاَْرْضَ بِالْحَقِّ،» اشاره است به مسأله خلقت و جلمه «بِالْحَقِّ» اشاره است به‌مسأله بعث و قيامت، چون خلقت وقتي به حق و غير باطل است كه غرض و غايتي در آن باشد و خلقت به سوي آن غرض سوق داده شود و اين همان بعــث است، كــه خــداي‌تعالي درباره‌اش فرموده: «وَ مــا خَلَقْنَــا السَّمــواتِ وَ الاَْرْضَ وَ مــا بَيْنَهُما باطِلاً.» (27 / ص)(1)

1- الميــــــــــــزان ج 34، ص 57.