تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 28

(62) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

تدبير نظام خاص اشياء و نظام عام آفرينش

«قالَ رَبُّنَا الَّذي اَعْطي كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي!» (5 / طه)

نظــام فعــل و انفعــالــي كــه در همــه مــوجــودات است و بــه عبــارت ديگر، نظــام جــزئــي كه مخصــوص به هــر مــوجــودي است و نظــام عــامــي كه جامع همه نظام‌هاي جزئي است، از حيث ارتباطي كه اجزاء آن به يكديگر دارند و موجودات از يك جزء آن به سوي جزئي ديگر منتقل مي‌شوند، خود مصداق هدايت خــداي‌تعــالي اســت كــه بــه عنـايتـي ديگــر مصــداق تــدبيــر او نيــز اســت.

و معلوم است كه تدبير به خلق منتهي مي‌شود، به اين معنا كه آن كسي كه تدبير

تدبير نظام خاص اشياء و نظام عام آفرينش (63)

موجودات و هدايت آن‌ها منسوب و منتهي به اوست، همان كسي است كه موجودات را ايجاد كرده، پس هر موجودي و هر صفت وجود منتهي به او و قائم به وجود اوست. پس معلوم شد كه كلام مورد بحث يعني جمله «الَّذي اَعْطي كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي،» مشتمل بر برهاني است كه ربوبيت منحصره را براي خداي‌تعالي اثبات مي‌كند، چون خلقت موجودات و ايجاد آن‌ها فرع اين است كه مالك وجود آن‌ها باشد - چون مـوجـودات بـه وجـود قـائمنـد - و نيز مالك تدبير آن‌ها بوده باشد.(1)

تمـــاميـت تــدبيــر

«وَ لا يُحيطُونَ بِشَيْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِهِ اِلاّ بِماشاءَ!» (255 / بقره)

جمله فوق معناي تماميت تدبير خدا و كمال آن را مي‌رساند، زيرا يكي از نشاني‌هاي كمال تدبير اين است كه موجود تدبير شده خودش نفهمد كه تدبير كننده‌اش چه منظوري از او و از تدبير او دارد و چه آينده‌اي برايش زير سر گذاشته تا براي خلاصي