تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 31

1- الميــــــــــزان ج 15، ص 216.

تغيير تدبير (69)

يك دوره كامل تدبير حيات انسان‌ها

«وَ هُوَ الَّذي اَنْشَاَ لَكُـمُ السَّمْعَ وَ الاَْبْصارَ وَ الاَْفْئِدَةَ...!» (78 تا 80 / مؤمنون)

در سه آيه فوق به يك دوره كامل از تدبير انسان‌ها، از روزي كه خلق مي‌شوند، تا به سوي پروردگار خود باز مي‌گردند اشاره دارد و نتيجه‌اش اثبات اين معنا است كه پس خداي‌سبحان مالك و مدبر امر انسان است و چون اين تدبير، تدبير تكويني است كه از خلقت و ايجاد جدا نيست و اين تدبير عبارت است از فعل و انفعالي كه به خاطر روابطي مختلف كه در ميــانه آن‌هــا تكــويــن شده، جــريـان دارد، پس خــداي سبحــان تنها رب و مدبر انسان‌ها در امـور ايشــان است و بــازگشـت ايشــان به ســوي اوســت.

مضامين آيات سه گانه همه به هم مترتب است و هر يك مترتب بر ماقبل خويش است، چه انشاء سمع و بصر و فؤاد، همان حس و عقل انساني كه جز با حيات و زندگي مــادي و سكــونت در زميــن تا مــدتــي معيــن صورت نمي‌گيرد و آنگاه بازگشت بــه ســوي خــدا كه آن هم متــرتــب بر زنــدگي و مــرگ است، لازمــه‌اش عمري اســت كــه با انقضاء زمــان منقضــي شــود و نيز رزقــي كه با آن ارتــزاق كنــد.(1)

(70) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

انشاء گوش و چشم و دل

«وَ هُــوَ الَّــذي اَنْشَــاَ لَكُــمُ السَّمْـعَ وَ الاَْبْصارَ وَ الاَْفْئِدَةَ....» (78 / مؤمنون)

در آيه اول خداي‌سبحان در شمردن نعمت‌هايي كه بر كفار انعام نموده از نعمت ايجاد سمع و بصر شروع كرده است، چون اين دو نعمت از نعمت‌هايي است كه در ميان همه موجودات تنها حيوانات از آن بهره‌مند شده‌اند و اين دو نعمت در حيوانات به طور انشاء و ابداع خلق شده‌اند، يعني خداي‌تعالي در ايجاد آن‌ها از جاي ديگر نقشه و الگو