تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 34

تدبير اعمال انسان

«اَفَمَــنْ هُـــوَ قــائِــمٌ عَلـــي كُـــلِّ نَفْـــسٍ بِمـــا كَسَبَــتْ؟» (33 / رعــد)

«قائِمٌ عَلي شَيْ‌ءٍ» به معناي مسلط بر آن است و «قائِمٌ بشَيْ‌ءٍ» به معناي كسي است كه به نوعي مدبر آن باشد و خداي‌سبحان، هم قائم بر هر نفس است و هم قائم به آنچه مي‌كند، اما قيامش بر هر نفس، براي اين كه او محيط به ذات آن و قاهر بر آن و شاهد و ناظر ذات آن است و اما قيامش به آنچه مي‌كند، براي اين است كه او مدبر امر اعمال آن است و آن را از مرتبه حركت و سكون به مرحله عملش تحول مي‌دهد و اعمالش را در صحيفه‌هاي اعمال ضبط نموده، سپس آن‌ها را به صورت مثوبات و عقوبات دنيا و آخرت و قرب و بعد و هدايت و ضلالت و نعمت و نقمت و جنت و نار، متحول مي‌سازد.

اين آيه متفرع است بر آيات قبل، بدين بيان كه وقتي خداي‌سبحان هدايت مي‌كند هر كه را بخواهد و پاداش مي‌دهد به بهترين ثواب‌ها و گمراه مي‌كند هر كه را بخواهد و

(76) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

كيفــر مي‌دهــد به شــديــدترين عقاب و وقتي همه امور به دست اوست، پس او قائم بر هر نفس و قــائــم به كــرده‌هــاي هر نفـس و مسلــط بــر آن و مــدبــر نظــام اعمال آن اســت. با اين وصـف آيـا كسـي معــادل او هست تا در الوهيت شريك او باشد؟(1)

تدبير تركيب و خلق انسان

«وَ مِنْ اياتِهِ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ اِذا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِروُنَ!» (20 / روم)

در آيه فوق منظور از اين كه فرموده شما را از خاك خلق كرده، اين است كه خلقت شما افراد بشر بالاخره منتهي به زمين مي‌شود، چون مراتب تكون و پيدايش انسان چه مرتبه نطفه و چه علقه و چه مضغه و چه مراتب بعد از آن بالاخره از مواد غذايي زمين

1- الميـــزان ج 22، ص 277.