تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 42

1- الميـــزان ج 19، ص 156.

تدبير آفتاب و ماه در خدمت انسان (91)

خلقت آسمان‌ها و زمين راجع به خلقت است و تسخير آفتاب و ماه كه به خاطر ما حالات گوناگون به خود مي‌گيرند، طلوع و غروب كرده و دور و نزديك مي‌شوند، مربوط به تدبير او، چون پيدايش ارزاق انسان‌ها و ساير حيوانات، همه ناشي از تدبير آفتاب و ماه است و اين خلقت و تدبير از يكديگر جدا شدني و قابل انفكاك نيستند، پس كسي كه اعتراف دارد كه خلقت آسمان‌ها و زمين مستند به خداست ناگزير بايد اعتراف كند كه تدبير نيز از اوست.

و وقتي خداي‌تعالي به تنهايي خالق باشد و تدبير آسمان‌ها و به دنبال آن تدبير زمين و به دنبال آن پديد آوردن ارزاق، به دست تنها او باشد، لازم است تنها و كسي باشد كه به منظور رساندن رزق و ساير تدابير پرستش شود و اين حوايج را تنها از او بخواهند، پس اين عجب است كه انسان‌هايي خدا را گذاشته و از

(92) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

غير خـدا رزق بخـواهنــد، از كسـي و چيـزي كه مـالـك هيـچ چيز نيست. (1)

مفهوم متصل و واحد بودن تدبير

«وَ هُوَ الَّذي مَدَّ الاَْرْضَ وَ جَعَلَ فيها رَواسِيَ وَ اَنْهرا... .» (3 / رعد)

غرض در آيات فوق بيان تدبير خدا در امور سكنه زمين از انسان و حيوان است، كه چه تدابيري در حركت آن‌ها براي طلب رزق و در سكونشان جهت آسايش به كار برده و به همين منظور زمين را گسترده كرد، كه اگر گسترده نمي‌كرد انسان و حيوان نمي‌توانست در آن ادامه زندگي دهد و اگر هم يكسره گسترده مي‌شد و در آن پستي و بلندي وجود نداشت باز هم صالح براي زندگي نبود و آب‌هايي كه در آن ذخيره شده بر

1- الميـــــــــزان ج 31، ص 239.