تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 45

در شرايط واحدي قرار دارند اثبات مي‌كند، اولي از طريق وحدت در كثرت، دومي از راه كثرت در وحدت و مي‌رساند كه اختلاف آثار و خواص موجودات با اين كه اصل همه يكي است خود كاشف از وجود مبدئي است كه اين آثار و خواص مختلف و متفرق را افاضه مي‌كند و خود امري است ماوراي طبايع اين موجودات و سببي است فــوق اين اسبــاب كه گفتيــم اصلشــان واحــد است و او رب همه است و ربي غير او نيست.

و اما آن حجتي كه قبل از اين دو حجت اقامه شده بود يعني جمله: «اَللّهُ الَّذي رَفَعَ السَّمواتِ...،» (2 / رعد) دليلي بود كه مدعا را از طريق هر دو جنبه اثبات مي‌كرد، زيرا هم (در جمله يُدَبِّرُ الاَْمْرَ) (2 / رعد) مسأله تدبير را تذكر مي‌دهد، كه عبارت است از وحدت كثير و جمع متفرقات و هم در جمله: (يُفَصِّلُ الاْياتِ) (2 / رعد) تفصيل را يادآوري مي‌كند كه خود تكثير واحد و تفريق مجتمعات است و حاصلش اين است كه

(100) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

امر عالم با همه تشتت و تفرقي كه دارد تحت تدبير واحدي اداره مي‌شود، پس به همين دليل رب آن نيز واحد است و آن خداي‌سبحان است و خداي‌تعالي كه آيات را تفصيل مي‌دهد و هر يك را از ديگري جدا و متمايز مي‌سازد و در نتيجه سعيد از شقي و حق از باطل جدا مي‌گردد و اين همان معاد است، پس خداوند متعال از اين برهان خود دو نتيجه مي‌گيرد يكي مبدأ و يكي هم معاد و درباره معاد مي‌فرمايد: «لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِ رَبِّكُمْ تُــوقِنُــونَ.» (2 / رعد) (1)

1- الميـــزان ج 22، ص 170.

مفهوم متصل و واحد بودن تدبير (101)

-102

فصل پنجم :تقــديــر

مفهوم قدر و تقدير

«اِنّا كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ!» (49 / قمر)