تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 47

«الَّـذي لَهُ مُلْكُ الـسَّمــواتِ وَ الاَْرْض... وَ خَلَـقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْديرا» (2 / فرقان)

«رَبُّنَـا الَّـذي اَعْطـي كُـلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَـهُ ثُـمَّ هَدي» (50 / طه)

«اَلَّـذي خَـلَقَ فَـسَوّي وَ الَّـذي قَـدَّرَ فَهَـدي» (2 و 3 / اعلي)

در اين آيات و آيات ديگر نظير اينها يك نوع بيان ديگري به كار رفته و آن اين است كه موجودات را مستند به خلقت دانسته و اعمال و آثار گوناگون و حركات و سكنات آن‌ها را مستند به تقدير و هدايت الهيه دانسته است. مثلاً گام برداشتن انسان براي انتقال از اين جا به آن جا و شناوري ماهي و پرواز مرغ و ساير كارها و آثــار مستنــد بــه تقــديــر الهــي و خـود آن نامبردگان مستنـد به خلقــت اوســت.

از اين قبيل آيات بسيار است كه خصوصيات اعمال موجودات و حدود آن‌ها

تفاوت خلق و تقدير (105)

و همچنين غاياتي را كه موجودات به هدايت تكويني خدا هر يك به سوي آن سير مي‌كنند منتهــي بـه خـدا دانستــه و همــه را مستنــد بـه تقـديـر خـداي عزيز و عليـم مي‌داند.

پس جوهره ذات مستند به خلقت الهي و حدود وجودي آن‌ها و تحولات و غاياتي كه در مسير وجودي خود دارند همه منتهي به تقدير خدا و مربوط به كيفيت و خصـوصيتـي است كه در خلقت هـر يـك از آن‌هـاست.(1)

قـدر، فـعل عـام الـهي

«اِنّـا كُـلَّ شَـيْ‌ءٍ خَـلَقْنـاهُ بِقَدَرٍ!» (49 / قمر)