تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 48

قرآن مجيد در آيه مورد بحث، ضلالت دنيايي مجرمين و آتش دوزخشان را تعليل مي‌كند به يك مسأله عمومي و آن اين است كه به طور كلي هر چيزي را با اندازه‌گيري

1- الميـــزان ج 14، ص 138.

(106) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

آفـريـده و مي‌فرمايد: «اِنَّ الْمُجْــرِميـنَ في ضَلالٍ وَ سُعُرٍ... اِنّا كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ،» (47 و 49 / قمر) چــون قــدر كــه در هـر چيــز عبــارت از ايــن اســت كــه محــدود به حدي باشد كه در مسيــر هستــي‌اش از آن تجــاوز نكند، فعل عمومي خداي‌تعالي است، هيــچ يك از مــوجــودات خــالي از اين فعــل و از اين نظــام نيســت، پس تعليل عذاب به قدر تعليل فعـل خـاص خـداست به فعـل عـام او و در حقيقـت بيــان‌كننــده اين معنا است كه اين فعل خاص من مصداقي از مصاديق فعل عام ما يعني قدر است. آري همان طوري كه تمامي موجودات را با قدر خود آفريده، درباره انسان نيز چنين تقديري كــرده، كه اگــر دعــوت نبــوت را رد كند روز قيامت معذب گشته داخل آتش شود.(1)

1- الميـــزان ج 37، ص 174.

قدر، فعل عام الهي (107)

تـحليلي از مفهـوم قـدر و تقدير و قضا و مراحل آن

«اِنّا كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ!» (49 / قمر)

قدر كه عبارت است از هندسه و حد وجودي هر چيز از كلماتي است كه ذكرش در كلام خداي‌تعالي مكرر آمده و غالبا در آياتي آمده كه سخن از خلقت دارد، از آن جمله آيه شريفه: «وَ اِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ اِلاّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ،» (21 / حجر) است كه از ظاهر آن بر مي‌آيد كه قدر امري است كه جز با انزال از خزاين موجود نزد خداي‌تعالي صورت نمي‌گيرد و اما خود خزاين كه لابد از ابداع خداي‌تعالي است محكوم به قدر نيست، چون تقدير ملازم با انزال است (هر چيزي كه از خزينه غيب خدا نازل و درخور عالم ماده مي‌گردد بعد از تقدير و اندازه‌گيري نازل مي‌شود،) و نازل شدن عبارت است از همان درخور گشتن براي عالم ماده و مشهود، به شهادت اين كه تعبير به انزال همواره درباره موجودات طبيعي و مادي به كار مي‌رود، مثلاً مي‌فرمايد: «وَ

(108) تدبير و تقدير در نظام آفرينش