تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 49

اَنْـزَلْنَـا الْحَـديـدَ،» (25 / حـديـد) و «وَ اَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الاَْنْعامِ ثَمانِيَةَ اَزْواجٍ.» (6 / زمر)

مؤيد اين معنا رواياتي است كه كلمه قدر را به طول و عرض و ساير حدود و خصوصيات طبيعي و جسماني تفسير كرده است. مانند روايتي كه صاحب محاسن از پدرش از يونس از ابي‌الحسن رضا عليه‌السلام آورده، كه فرموده: «هيچ حادثه‌اي رخ نمي‌دهد مگر آنچه خدا خواسته باشد و اراده كرده باشد و تقدير نموده و قضايش را رانده باشد، عرض داشتم: پس معناي (خواست) چيست؟ فرمود: ابتداءِ فعل است، عرض داشتم: پس معناي (اراده كرد) چيست؟ فرمود: پايداري بر همان مشيت و ادامه فعل است، پرسيدم: پس معناي (تقدير كرد) كدام است؟ فرمود: يعني طول و عرض آن را معين و اندازه‌گيري كرد، پرسيدم معناي قضا چيست؟ فرمود: وقتي خدا قضايي براند آن را امضاء كرده و اين آن مرحله‌اي است كه ديگر برگشت ندارد.»

و از اين جاست كه معلوم مي‌شود مراد به جمله «كُلَّ شَيْ‌ءٍ» در آيات: «وَ خَلَقَ كُلَّ

تحليلي از مفهوم قدر و تقدير و قضا و مراحل آن (109)

شَيْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْديرا،» (2 / فرقان) و «اِنّا كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ،» (49 / قمر) و «كُلُّ شَيْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ،» (8 / رعد) و «الَّذي اَعْطي كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي،» (50 / طه) تنها مــوجــودات عــالـم مشهــود اســت، مــوجــودات طبيعي‌اي كه تحت خلقت و تركيب قرار مي‌گيرند، (و امــا مـوجـودات بسيــط كه از ابعــاضي مركب شـده‌انـد مشـمول اين‌گونه آيـات نيستنــد.)(1)

دو مــرحـله تـقـديـر

«اِنّـا كُـلَّ شَـيْ‌ءٍ خَـلَقْنــاهُ بِـقَــدَرٍ» (49 / قـمر)

ممكن هم هست بگوييم تقدير دو مرحله دارد: يك مرحله از آن تمامي موجودات عالم

1- الميـــزان ج 37، ص 181.

(110) تدبير و تقدير در نظام آفرينش