تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 53

2 ـ اين كه متفرق شدن اين رحمت آسماني در مسيل‌هاي عالم و به قالب درآمدنش در آن قالب‌هاي مختلف، برون كثافات صورت نخواهد گرفت و خواه و ناخواه فضولاتي بر بالاي آن‌ها خواهد نشست، چيزي كه هست آن فضولات باطل و از بين رفتني است، به خلاف خود رحمت نازله، كه حق است، يعني بقاء و ثبوت دارد، اين جاست كه تمامي موجودات به دو قسم تقسيم مي‌شوند، يكي حق ثابت و باقي و ديگري باطل و زايل و بي‌دوام. آنچه حق است از ناحيه خداست، ولي آنچه باطل است مستند به او نيست، هرچند كه به اذن او موجود مي‌شود، هم چنان كه فرمود: «اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ،» (147 / بقره) و درباره باطل فرمود: «وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الاَْرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً.» (27 / ص) پس آنچه موجود در عالم هست چه حق و چه باطل، همه آن‌ها مشتمل بر يك جـزء حق است، كه ثابت و غير زايل است و حق پس از بطلان جزء باطلي كه در آن است به سوي خدا عودت مي‌كند.(1)

چگونگي تقدير موجود و افاضه وجود (119)

حـد و مـقـدار وجــود اشـياء نـزد خـدا

«وَ كُلُّ شَيْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ!» (8/رعد)

مقدار به معني حد هر چيزي است كه با آن تحديد و متعين شده، از غير خود ممتاز مي‌گردد، زيرا هيچ چيزي نيست كه لباس وجود به خود گرفته باشد كه في نفسه و از غير خود متعين و ممتاز نباشد، چه اگر متعين نمي‌بود وجود نمي‌يافت و اين معني يعني اين كه هر موجودي حدي داشته باشد كه از آن حد تجاوز نكند يك حقيقتي است كه

1- الميــــــزان ج 22، ص 236.

(120) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

قرآن پرده از روي آن برداشته و مكرر خاطرنشان ساخته است، مانند: «قَدْ جَعَلَ اللّهُ لِكُــلِّ شَــيْ‌ءٍ قَــدْرا،» (3 / طلاق) و «اِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ اِلاّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ مــا نُنَــزِّلُــهُ اِلاّ بِقَـدَرٍ مَعْلُومٍ.» (21 / حجر)

وقتي بنا شد هر چيزي محدود به حدي باشد كه از آن تجاوز نكند و در نزد خدا و به امر او محكوم به آن حد باشد و به هيچ‌وجه از نزد خدا و احاطه او بيرون نرود و هيچ چيز از علم او غايب نباشد، هم چنان كه خودش فرموده: «اِنَّ اللّهَ عَلي كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهيد،» (17/حج) و «اَلااِنَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍمُحيطٌ،» (54/فصلت) و «لايَعْزُبُ‌عَنْهُ‌مِثْقالُ‌ذَرَّةٍ،» (3/ سبأ) پس محــال است كه خداي‌تعالي نداند كه هر ماده‌اي چه باري دارد و رحم‌ها چه مقدار كــم و زيــــاد مي‌كننــد.(1)

1- الميـــــزان ج 22، ص 191.