تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 56

آنچه كه از دقت و تدبر در آيه فوق و نظاير آن دست مي‌دهد اين است كه اين آيه از درخشنده‌ترين آياتي است كه حقيقتي را بيان مي‌كند و آن عبارت است از ظهور اشياء به وسيله قدر و اصلي كه قبل از شمول و احاطه قدر داشته‌اند. ظاهر جمله «وَ اِنْ مِنْ

1- الميــــــــــزان ج 23، ص 210.

وضعيت اشياء قبل‌از قدر و ظهوراشياء به‌وسيله‌قدر (123)

شَيْ‌ءٍ» شامل تمامي موجودات كه اطلاق شي‌ء بر آن صحيح باشد مي‌شود، بدون اين كه حتي يك فرد از آن استثناء باشد، مگر آن كه سياق آيه فردي را استثناء كند و آن فرد عبــارت از مــوجــودي است كه مشمــول كلمــه «نا» و كلمــه «عند» و كلمه «خزائن» بوده باشد و از آن گــذشتــه تمــامي ديدني‌ها و نديدني‌ها مشمــول اين عــام هستند.

براي اين كه موضوع حكم در آيه شريفه كلمه «شَيْ‌ء» است و كلمه نامبرده از عمومي‌ترين الفاظ است كه هيچ فردي از موجودات از دايره شمول آن بيرون نمي‌ماند، مثلاً شخص زيد، يك فرد انساني آن است و نوع انسان هم كه وجودش در خارج به وجود افرادش است، فرد ديگري از آن است و آيه شريفه براي اين فرد خزينه‌هايي نزد خداي‌سبحان اثبات مي‌كند.(1)

1- الميــــــزان ج 23، ص 210.

(124) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

حركت به سوي هدف مقـدَّر

«اَلَّـذي خَلَـقَ فَسَـوّي وَ الَّـذي قَـدَّرَ فَهَـدي!» (2 و 3 / اعلي)

خلقت هر چيزي به معناي گردآوري اجزاء آن است و تسويه‌اش به معناي روي هم نهادن آن اجزاء به نحوي است كه هر جزئي در جايي قرار گيرد، كه جايي بهتر از آن برايش تصور نشود و علاوه بر آن جايي قرار گيرد كه اثر مطلوب را از هر جاي ديگري بهتر بدهد، مثلاً در مورد انسان چشم را در جايي و گوش را در جايي و هر عضو ديگر را در جـايي قـرار دهـد كـه بـهتر از آن تـصور نـشود و حـقش ادا شـود.