تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 61

و اين سخن درباره وجود زيد بود، همچنين وجود قوا و آثار و اعمال زيد نيز محدود و مقــدر است، ديــدنش مطلــق و در هــر حــال و در هــر زمان و در هر مكان نيست و هر چيزي را نمي‌بيند و با هر عضــوش صــورت نمي‌گيــرد، بلكــه در حالي و مكاني و زماني معين و چيزهايي مخصوص و با عضوي خاص و در شرايطي معين صورت مي‌گيرد و اگر ديدن زيد علي الاطلاق بود، بايد به تمامي ديدني‌هاي خاص نيز احاطه پيدا كند و ديدن ديگران كه ديدن خاص است ديدن او هم باشد، نظير اين بيان در تمــامــي خصـــايــص وجـــود و تـــوابــع او نيــز جــريــان دارد. (دقــت بفـرمـــاييــد.)(1)

1- الميـــزان ج 23، ص 211.

(134) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

قـدر، خصوصيت وجودي و كيفيت خلقت غيرقابل تفكيك هر موجود

«وَ اِنْ مِـنْ شَــيْ‌ءٍ اِلاّ عِنْـدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ!» (21 / حجر)

از بيان فوق روشن مي‌گردد كه قدر عبارت از خصوصيت وجودي و كيفيت خلقت هر موجوداست، هم‌چنان‌كه از آيه «اَلَّذي خَلَقَ فَسَوّي وَ الَّذي قَدَّرَ فَهَدي،» (2 و 3 / اعلي) و «الَّذي اَعْطي كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي،» (50 / طه) نيز استفاده مي‌شود، چه آيه اولي هدايت را كه عبارت است از راهنمايي به مقاصد وجود، مترتب بر خلقت و تسويه و تقدير هر چيز نموده و در آيه دومي مترتب بر اعطاي خلقت مخصوص هر چيزي كرده و لازمه آن به طوري كه از سياق دو آيه بر مي‌آيد - اين است كه قدر هر چيزي به معناي

قدر، خصوصيت وجودي و كيفيت خلقت... (135)

خصوصيت خلقتـي هر چيـز بــاشـد، كه از آن چيز انفكاك ندارد.(1)

معين بودن قدر موجود قبل از وجود و ظهور قدر آن حين خلقت و نزول

«وَ اِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ اِلاّ عِنْدَنا خَـزائِنُهُ وَ مـا نُـنَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ!» (21 / حِجْر) حال كه معناي نزول و معناي قدر معلوم شد مي‌پردازيم به بقيه ديگر كلام. و آن اين است كه خداي‌تعالي قدر را به وصف معلوم توصيف نموده و فرموده: «وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ» و اين قيد با كمك سياق كلام اين معنا را افاده مي‌كند كه: قدر هر موجودي براي خداي‌تعالي در آن حيني كه نازل مي‌شود و نزولش تمام و وجودش ظاهر مي‌گردد، معلوم است، پس هر موجودي قبل از وجودش معلوم‌القدر و معين‌القدر است و برگشت آيه شريفه «وَ كُلُّ شَيْ‌ءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ،» (8 / رعد) هم بر همين معناست، چه ظاهر آن اين است كه هر چيزي با مقدار و اندازه‌اي كه دارد حاضر نزد خدا و معلوم