تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 62

1- الميـــزان ج 23، ص 212.

(136) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

براي اوست، پس جمله «عِنْدَهُ بِمِقْدارٍ» در اين آيه در معناي جمله «بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ» در آيه مورد بحث است و نظير آن در جاي ديگر مي‌فرمايد: «قَدْ جَعَلَ اللّهُ لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدْرا،» (3/طلاق) يعني خدا بر هر چيزي قدري قرار داده كه از آن تجاوز نمي‌كند و با آن قدر معين و معلوم مي‌شود و از ابهام و مجهول بودن در مي‌آيد و سخن كوتاه، قدر هر چيزي از نظر علم و مشيت مقدم بر خود آن چـيز است، هـر چـند كـه به حسب وجود مقـــارن بــا آن و غيـر منفـك از آن اسـت.(1)

تعدد و حدود خزاين اشياء نزد خداي‌تعالي

«وَ اِنْ مِـنْ شَـيْ‌ءٍ اِلاّ عِنْـدَنـا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ!» (21 / حِجْر)

خداي‌تعالي در جمله «عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ» اين معنا را اثبات نموده كه هر چيزي قبل از نزولش به اين نشئه و استقرارش در آن، خزينه‌هايي نزد او دارد و قدر را

1- الميـــزان ج 23، ص 212.

تعدد و حدود خزاين اشياء نزد خداي‌تعالي (137)

بعد از آن خزينه‌ها و همدوش نزول دانسته، نتيجه اين بيان اين مي‌شود كه هر چيزي قبل از نزول مقدر به قدر و محدود به حدي نيست و در عين حال باز همان شي‌ء است. خداي‌تعالي در تعريف اين خزاين جمع كرده است ميان اين كه قدر فوق قدري است كه توأم با هر چيزي مي‌شود و ميان اين كه خزاين فوق يكي دو تا نيست و اين به ظاهر تناقض است، چون عدد از خواص هر چيزي است كه محدود باشد و فرض اين جاست كه خزاين مافوق قدر و حد است، پس نبايد متعدد باشد، با اين كه آن را جمع آورده و فرموده: «خَزائِنُهُ»، پس خود خزينه‌ها هم محدود و متمايزند، زيرا اگر متمايز و محدود نبودند يكي بيش نبود.

اين جاست كه به اين نكته متوجه مي‌شويم كه خزينه‌هاي نامبرده درست است كه متعددند ولي بعضي مافوق بعضي ديگر است، پس صحيح است بگوييم متعددند و در عين حال محدود نيستند و تناقض هم در بين نيست، زيرا اين كه