تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 68

اين آيه دلالت دارد بر اين كه اين امور در كتاب مبين قرار دارند، بنابراين جاي اين سؤال هست كه آيا اين امور هم از جهت غيب و هم از جهت شهودش در كتاب مبين‌اند. و يا آن كه تنها از جهت غيب بودن؟ و به عبارت ديگر آيا كتاب مبين عبارت است از همين عالم كون كه اجرام امور نامبرده را در خود جاي داده يا آن كه كتاب مبين چيز ديگري

-149

است كه تمامي موجودات به نحو مخصوصي در آن نوشته شده و به قسم خاصي در آن گنجانده شده است؟ به طوري كه از درك درك‌كنندگان اين عالم غايب و از حيطه علم هر صاحب علمي بيرون است؟ و معلوم است كه اگر معناي كتاب مبين اين باشد محتويات آن همان غيب مطلق خواهد بود.

باز هم به عبارتي ديگر: آيا موجوداتي كه در ظرف اين عالم قرار دارند و آيه مورد بحث به طور عموم از آن‌ها اسم برده مانند خطوطي هستند كه در كتاب قرار مي‌گيرد يا آن كه مانند مطالب خارجي است كه يك واقعه‌نگار معناي آن را در قالب الفاظي در كتاب خود درج نموده و آن معاني به تبع آن الفاظ با خارج منطبق مي‌گردد؟ آيا وقوع اشياء در كتــاب مبين به اين معناست و يا به آن معنا؟ از آيه شريفه «ما اَصـابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي‌الاَْرْضِ وَ لا في اَنْفُسِكُمْ اِلاّ في كِتـابٍ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَبْرَاَها،» (22 / حديد) چنين بر مي‌آيد كه نسبت كتاب مبين به حوادث خارجي نسبت خطوط برنامه عمل است به خود عمل، از آيــه «لا يَعْـزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِــي السَّمــواتِ وَ لا فِــي الاَْرْضِ وَ لا اَصْغَرُ مِــنْ ذلِــكَ

(150) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

وَ لا اَكْبَرُ اِلاّ في كِتابٍ مُبينٍ،» (3 / سبأ) و «قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الاُْولي قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبّي في كِتابٍ لايَضِلُّ رَبّي وَ لا يَنْسي،» (51 و 52 / طه) و از آيـاتي ديگر نيز اين معنا استفــــــاده مي‌شــــود.(1)

كتـاب مبيـن، بـرنـامه‌هـاي اوليـه نظـــام جهـان هستـي

«وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ اِلاّ في كِتبٍ مُبينٍ!» (59 / انعام)

كتاب مبين هر چه باشد يك نحوه مغايرتي با اين موجودات خارجي دارد، كتابي است كه نسبت به موجودات خارجي تقدم داشته و بعد از فناي آن‌ها هم باقي مي‌ماند، عينا مانند خطوط برنامه كه مشتمل بر مشخصات عمل بوده، قبل از عمل وجود داشته و

1- الميـــــزان ج 13، ص 199.