تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 76

آن منشــا مي‌گـيـرند و محــو و اثبــات آن‌ها نيز برحســب اقتضــاء آن قضاء است.

بنابراين از آيه شريفه چند نكته روشن مي‌گردد:

اول ـ اين كه حكم محو و اثبات حكمي است عمومي، كه تمامي حوادثي كه به حدود زمان و اجل محدود مي‌شود و به عبارت ديگر تمامي موجوداتي كه در آسمان‌ها و زمين و مابين آن دو است دستخوش آن مي‌گردند.

دوم ـ ايــن كــه خــداي سبحــان در هر چيــزي قضــاء و قــدري ثابت دارد، كه قــابــل تغييـــر نيســت.

سوم ـ ايــن كــه قضــا دو قســم است، يكي قــابـل تغيير و يكي غيرقابل تغيير.(1)

1- الميـــزان ج 22، ص 294.

ام‌الكتاب و تغييرات در حكم و قضاء و محو و اثبات (167)

شمول لوح محفوظ

«وَ اِنْ مِنْ قَرْيَةٍ اِلاّ نَحْنُ مُهْلِكُوها قَبْلَ يَوْمِ الْقِيمَةِ اَوْمُعَذِّبُوها عَذابا شَديداكانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُورا!» (58 / اسراء)

معناي آيه اين است كه اهلاك قري و تعذيب آن‌ها به عذاب شديد قبلاً در كتاب نوشته شده است، يعني قضايي است حتمي و رانده شده و از اين جا معلوم مي‌شود مراد به كتـاب لـوح محفـوظ است كه قـرآن تمـامي حـوادث را نوشته شده در آن دانسته است.