تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 79

اين آيه متعاقب آيه‌اي است كه فرمود: خدا علم دارد به آنچه در زمين فرو مي‌رود و از زمين بيرون مي‌شود و آنچه از آسمان فرو مي‌آيد و به آسمان بالا مي‌رود و اين گويا كنايه باشد از علم خدا به حركت هرصاحب حركتي و آنچه انجام مي‌دهد چون علت عمده انكار منكرين اين بوده كه فكر كرده‌اند بدنهاي مردگان همه با هم مخلوط گشته و صورت‌ها تغيير و تبديل يافته، خاكي كه ديروز يك انسان بود، امروز خاك و فردا خشت

علم الهي و كتاب مبين (173)

و چند صباح ديگر چيز ديگر مي‌شود، با اين حال چگونه ممكن است بار ديگر همان انسان به همان خصوصيات موجود شود؟ لذا براي رفع اين توهم، در جمله فوق‌الذكر فرمود كه هيچ محلي براي استبعاد نيست، براي اين كه خداي‌تعالي عالم به غيب است و كوچكترين موجود از علم او دور نيست، حتــي سنگينــي يك ذره معلق در فضـــا در همــه آسمــان‌ها و زميــن از علــم او پنهــان نيســت و بــا ايــن حــال بــراي او چــه اشكــالي دارد كـه ذرات وجـودي فردي را با فرد ديگري اشتباه نكنــد؟

جمله فوق علم خدا را به تمامي موجودات تعميم مي‌دهد، تا كسي نپندارد تنها موجودات نظير ذره را مي‌داند، كوچكتر از آن و بزرگتر را نمي‌داند، نكته‌اي كه در اين آيه بدان اشاره كرده، اين است كه اشياء هرچه باشد در كتاب مبين خدا ثبوتي دارند، كه دستخوش تغيير و تبديل نمي‌شود و انسان و هرموجود ديگر هرچند اجزاء دنيويش از هم متلاشي گردد و به كلي آثارش از صفحه روزگار محو و نابود شود، باز هم اعاده‌اش براي خدا كاري ندارد، چون همين نابود در كتاب مبين بودي و ثبوتي دارد.(1)

1- الميـــزان ج 32، ص 250.

(174) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

نامه اعمال و لوح محفوظ

«هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ اِنّا كُنّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» (29 / جـاثـيه)

نسخ كتاب عبارت از آن است كه صورت آن كتاب را به كتابي ديگر منتقل سازند به طوري كه مستلزم از بين رفتن صورت اول نباشد، بلكه صورتي مثل آن در ماده‌اي ديگر پديد آورند، مانند نقش كردن خطوط يك مهر در مومهاي متعدد لازمه اين معنا در آيه مورد بحث كه مي‌فرمايد: «اِنّا كُنّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» اين است كه اعمال ما نسخه اصلي باشد و از آن‌ها نسخه بردارند و يا بگو اعمال در اصل كتابي باشد و از آن

نامه اعمال و لوح محفوظ (175)