تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 80

كتاب نقل شود. و لازمه اين كه گفتيم بايد اعمال خود كتابي باشد، تا از آن استنساخ كنند، اين است كه مراد به جمله «آنچه مي‌كنيد» اعمال خارجي انسانها باشد، اما از طريق لوح محفوظ (چون هر حادثه كه اعمال انسان‌ها هم يكي از آن حوادث است قبل از وقوعش در لوح محفوظ نوشته شده،) در نتيجه استنساخ اعمال عبارت مي‌شود از نسخه‌برداري آن و مقدمات و حوادث و عواملي كه در آن اعمال دخيل بوده، از كتاب لوح محفوظ و بنابراين نامه اعمال در عين اين كه نامه اعمال است، جزئي از لوح محفوظ نيز مي‌باشد، چون از آن جا نسخه‌برداري شده، آن وقت معناي اين كه مي‌گوييم: ملائكه اعمال ما را مي‌نويسند اين مي‌شود كه ملائكه آنچه را كه از لوح محفوظ نزد خود دارند بـا اعمـال بنـدگـان مقابله و تطبيق مي‌كنند.(1)

امت‌ها و كتـاب امت‌ها

«وَ ما اَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ اِلاّ وَ لَها كِتابٌ مَعْلُومٌ ما تَسْبِقُ مِـنْ اُمَّـةٍ اَجَلَها وَ ما يَـسْتَـــأْخِـروُن!َ» (4 و 5 / حجـر)

آيات فوق بطوري كه از سياق برمي‌آيد جمله قبل از خود را كه فرمود: «فَسَوْفَ

1- الميزان ج 35، ص 291.

(176) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

يَعْلَمُـونَ» تثبيت و تــأكيــد مي‌كنـد و معنايش اين است كه رهايشان كن كه ايشان در اين زندگي دنيا اسلام‌آور نيستند، تنها وقتي خواهان آن مي‌شوند كه اجلشان رسيده باشد و آن هم به اختيار كسي نيست بلكه - براي هر امتي كتاب معلومي نزد خداست، كه در آن اجل‌هايشان نــوشتــه شده، نه مي‌توانند آن را حتي يك ســاعــت جلو بينـدازنــد و نـه عقــب.

اين دو آيه دلالت دارند براين كه همان طور كه فرد فرد بشر داراي كتابي و اجلي و سرنوشتي است، امتهاي مختلف بشري نيز داراي كتابي هستند: اين دو آيه كتاب امتها را خاطرنشان مي‌سازد.(1)

1- الميـــزان ج 23، ص 144.

امت‌ها و كتاب امت‌ها (177)