تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 81

قرآن و لوح محفوظ

«حمآ وَ الْكِتابِ الْمُبينِ اِنّا اَنْزَلْناهُ في لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ اِنّا كُنّا مُنْذِرينَ فيها يُفْــرَقُ كُـلُّ اَمْــرٍ حَكيــمٍ!» (1 تا 4 / زخرف)

قرآن قبل از آن كه به زبان عربي درآيد، در مرحله‌اي از كينونت وجود داشته، كه در آن مرحله عقول بشر دسترسي بدان نداشته، بااين‌كه كار عقل اين است كه هر امر فكري و مسـأله ذهنـي را درك كنـد، هرچنـد كه آن مسأله در نهايت درجه دقت و لطافت باشد.

در نتيجه از اين آيه فهميده مي‌شود: كه كتاب برحسب موطن نفس الامري و واقعيتش مافوق فكر و اجنبي از عقول بشري است و خداي‌تعالي آن را از آن موطن پايين آورده و در خور فهم بشرش كرده و به لباس واژه عربي در آورده، به اين اميد كـه عقـول بشـر بــا آن انس بگيــرد و حقـايقــش را بفهمد.

«وَ اِنَّهُ في اُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكيمٌ!» (4 / زخرف)

(178) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

اين جمله آنچه را كه آيه قبل بيان مي‌كرد تأكيد نموده و روشن مي‌سازد و آن اين بود كه قرآن كريم در موطن اصلي‌اش مافوق تعقل عقول است و مراد به «اُمِّ الْكِتابِ» لوح محفوظ است، هم چنان كه آيه «بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجيدٌ في لَوْحٍ مَحْفُوظٍ - بلكه آن قرآن مجيد است كه در لوح محفوظ بود،» (21 و 22 / بروج) به آن ناطق است و اگر لوح محفوظ را ام‌الكتاب ناميده، بدين جهت بوده كه لوح محفوظ ريشه تمامي كتب آسماني است و هركتابي آسماني‌ازآن استنساخ مي‌شود. و معناي‌آيه اين‌است‌كه قرآن‌كريم درحالي كه در ام الكتاب و نزد ما - بوده و همواره هست - هرآيه بلندمرتبه و سرشار حكمت است.

قرآن در آن حال كه در ام الكتاب بود قدر و منزلتي رفيع‌تر از آن داشت كه عقول بتوانند آن را درك كنند و مراد به اين كه فرمود: (حكيم) اين است كه قرآن در ام الكتاب يك پارچه است و چون قرآن نازل مفصل و جزء جزء و سوره سوره و آيه آيه و جمله جمله و كلمه كلمه نيست، اين معنا را از آيه شريفه «كِتبٌ اُحْكِمَتْ ءَايتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَّدُنْ

قرآن و لوح محفوظ (179)

حَكيمٍ خَبيرٍ،» (1 / هود) نيز استفاده مي‌كنيم.