تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 84

«يَمْحُو اللّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ اُمُّ الْكِتبِ،» (39 / رعد) بدان دلالت دارد و در كلام شريف «وَ الْكِتابِ الْمُبينِ اِنّا جَعَلْناهُ قُرْآنا عَرَبِيّا لَـعَلَّكُمْ تَـعْقِلُونَ وَ اِنَّـهُ في اُمِّ الْـكِتابِ لَـدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكيمٌ،» (1 تا 4 / زخرف) مذكور است.(1)

قـرآن از وجـود چـه كتـاب هـايـي خبــر داده؟

«اُولآئِــكَ الَّــــذيــنَ ءَاتَيْنهُــمُ الْكِتــبَ وَ الْحُكْــمَ وَ النُّبُــوَّةَ.» (89 / انعــام)

در قرآن كريم به وحي انبياء و مخصوصا آن وحيي كه متضمن شريعت است اطلاق «كتاب» شده و همچنين در مورد آن حقيقت آسماني كه حوادث و وقايع جاريه را ضبط مي‌كنداستعمال شده‌است. ازآن جمله فرموده‌است: «كِتابٌ‌اَنْزَلْناهُ‌اِلَيْكَ‌مُبارَكٌ،»(29/ص)

1- الميـــزان ج 5، ص 99.

(186) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

و «ما اَصـابَ مِنْ مُصيبَةٍ فِي الاَْرْضِ وَ لا في اَنْفُسِكُمْ اِلاّ في كِتـابٍ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَبْرَاَها،» (22 / حديد) و «وَ كُلَّ اِنْسانٍ اَلْزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِه،» (13 / اسراء) اين سه آيه نمونه‌اي از سـه قسـم اطــلاقي اســت كــه در قـــرآن كـريـم در لـفــظ كـتـاب كـــرده اســت:

1 - كتابهايي است كــه مشتمــل بر شــرايــع دين بــوده و بــر انبيــا عليهم‌السلام نازل مي‌شده است.

2 - كتبي است كه اعمال بندگان را از نيكي و بدي ضبط مي‌كند، اين قسم آيات به چند نوع تقسيم شده است: بعضــي از آيــات، كتــابي كــه در آن ذكر شده، كتابي است كه مختــص به فــرد فــرد نفــوس بشــر است. بعضــي ديگــر آيــاتي است كه مراد از كتــاب در آن‌هــا كتــابي است كه اعمال امت‌ها را ضبط مي‌كند. بعضي ديگر آيات راجع به كتبي است كه جميــع مردم در آن‌ها مشتركند. اين قسم از كتابهاي نامبرده در قرآن به اعتبــار انقســام مــردم به دو دسته نيكوكاران و زشتكاران طور ديگر نيز

قرآن از وجود چه كتاب‌هايي خبر داده؟ (187)