تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 91

(202) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

دخـالـت مشيــت الهـي در تغييـر استعـدادهاي نفسـاني انســان

«اِنَّ النَّفْسَ لَأَمّارَةٌ بِالسُّوآءِ اِلاّ ما رَحِمَ رَبّيآ!» (53 / يوسف)

«زيرا نفس بسيار وادارنده به سوء و زشتي است!» و بالطبع انساني را به سوي مشتهياتش كه همان سيئات و گناهان بسيار و گوناگون است دعوت مي‌كند، پس اين خود از ناداني است كه انسان نفس را از ميل به شهوات و بدي‌ها تبرئه كند و اگر انســاني از دستــورات و دعــوت نفــس به سوي زشتي‌ها و شرور سرپيچي كند رحمت خدايي دستگيرش شده و او را از پليدي‌ها منصرف و به سوي عمل صالح موفق نموده است.

و از همين جا معلوم مي‌شود جمله «اِلاّ ما رَحِمَ رَبّيآ» دو تا فايده در بر دارد: يكي اين كه اطلاق جمله «اِنَّ النَّفْسَ لَأَمّارَةٌ بِالسُّوآءِ» را مقيد مي‌كند و مي‌فهماند كه انجام كارهاي نيك هم كه گفتيم به توفيقي از ناحيه خداي‌سبحان است از كارهاي نفس

دخالت مشيت الهي در تغيير استعدادهاي نفساني (203)

است و چنيــن نيســت كــه آدمـي آن‌هــا را به طـور اجبار از ناحيه خداوند انجام دهد.

دوم اين كه اشاره مي‌كند كه اجتنابش از خيانت، رحمتي از ناحيه پروردگارش بود. آنگاه رحمت خداي را هم تعليل نموده به اين كه «اِنَّ رَبّي غَفُورٌ رَحيمٌ» و غفاريت خداي را هم بر رحمت او اضافه كرد، براي اين كه مغفرت نواقص و معايب را كه لازمه طبع بشري است مستور مي‌كند و رحمت نيكي‌ها و صفات جميله را نمايان مي‌سازد.

آري مغفرت خداي‌تعالي هم چنان كه گناهان و آثار آن را محو مي‌كند همچنين نقايص و آثار نقايص را هم از بين مي‌برد، هم چنان كه قرآن كريم فرموده: «فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْــرَ بــاغٍ وَ لا عــادٍ فَــلا اِثْمَ عَلَيْهِ اِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ.» (173 / بقره)(1)

1- الميـــزان ج 22، ص 29.