تدبیر و تقدیر در نظام آفرینش از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 92

(204) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

اجـراي مشيـت الـهي خلاف جريان طبيعي اسباب و عوامل

«وَ كَذلِكَ مَكَّنّا لِيُوسُفَ فِي الاَْرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْها حَيْثُ يَشاءُ نُصيبُ بِرَحْمَتِنا مَنْ نَشاءُ وَ لا نُضيعُ اَجْرَ الْمُحْسِنينَ.» (56 / يوسف)

كلمه «كَذلِكَ» اشاره است به داستاني كه تا رسيدن يوسف به مقام عزيزي مصر سراييد و آن عبارت بود از زنداني شدنش، كه با وجود اين كه غرض همسر عزيز از آن تحقير و ذليل كردن يوسف بود مع ذلك خداوند همان را وسيله عزتش قرار داد و ساير امور زندگي‌اش نيز به همين منوال جريان داشت، پدرش او را احترام كرد و برادران بر وي حسد برده و در چاهش انداختند و به مكاريانش فروختند تا بدين وسيله آن احترام مبدل به ذلت كنند، خداي سبحان هم همين مكر و حيله آنان را وسيله عزت او در خانه عزيز مصر قرار داد، زنان مصر مخصوصا همسر عزيز با وي خدعه كردند و بناي مراوده را گذاشتند تا او را به منجلاب فسق و فجور بكشانند، خداوند همين توطئه را

اجراي‌مشيت‌الهي خلاف‌جريان‌طبيعي‌اسباب‌وعوامل (205)

وسيله بروز و ظهور عصمت و پاكي او قرار داد و در آخر هم زنـدان را كه وسـيلـه خــواري او بــود بـاعـث عـزتش كـرد.

و به همين داستان زنداني شدنش و محروميتش از اختلاط و آميزش آزادانه با مردم اشاره نموده و فرموده: «وَ كَذلِكَ مَكَّنّا لِيُوسُفَ فِي الاَْرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْها حَيْثُ يَشاءُ،» يعني ما اين چنين زحمت زندان را كه از او سلب آزادي اراده كرده بود برداشتيم و در نتيجه صاحب مشيتي مطلق و اراده نافذ گرديد، كه مي‌توانست در هر بقعه و قطعه‌اي از زمين كه بخواهد منزل بگزيند. پس اين جمله به وجهي محاذي جمله «وَ كَذلِكَ مَكَّنّا لِيُوسُفَ فِي الاَْرْضِ وَ لِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْويلِ الاَْحاديثِ وَ اللّهُ غالِبٌ عَلي آ اَمْرِه،» (21 / يوسف) كــه قبــلاً دربــاره وارد شــدن يـوسـف به خـانه عزيز فرموده بود قرار گرفته است.

و با اين مقايسه اين معنا روشن مي‌گردد كه جمله «نُصيبُ بِرَحْمَتِنا مَنْ نَشاءُ،» در اين جا به معناي جمله «وَ اللّهُ غالِبٌ عَليآ اَمْرِه،» (21 / يوسف) در آن جا است و معلوم مي‌شود كه مراد اين است كه خداي‌سبحان وقتي بخواهد رحمت خود را به احدي

(206) تدبير و تقدير در نظام آفرينش

برساند كسي در خواستن او معارضه ندارد، هيچ مانعي فرض ندارد كه بتواند او را از به كار بردن اراده و خواستش جلوگير شود.