مشروعیت اقامه حدود و تعزیرات در عصر غیبت صفحه 31

تعزیر

اشاره

برای شناخت مفهوم تعزیر نیز ابتدا به واژه شناسی و شناخت مفاهیم لغوی،فقهی و کاربرد آن در روایات می پردازیم و در ادامه،تفاوت های حدود و تعزیرات را به منظور بازشناسی و تمایز این دومفهوم بررسی می کنیم.در پایان،از موجبات فقهی اعمال تعزیر بحث می نماییم تا موارد ثبوت تعزیر در فقه اسلامی شناخته شده،ضمن تمایز آن از مفاهیم نوپیدا،ملاک هایی که موجب رخ کردن این مفهوم می شود،عرضه گردد.

1-واژه شناسی تعزیر

اجمالاً در آثار بیشتر لغویان،مانند قاموس فیروزآبادی،مفردات راغب،نهایه ابن اثیر،جمهره اللغه ابن درید،مصباح المنیر فیومی،مغرب مطرّزی،مختار الصّحاح،منتهی الارب،معیار اللغه و...جمله«التعزیر ضرب دون الحدّ؛تعزیر،زدن کمتر از حدّ است»، (1)یا با اندکی تفاوت آمده است. (2)

آنچه از کلمات لغت شناسان برمی آید این است که ایشان در تبیین تعزیر،دودسته اند:

الف)عده ای معنای اصلی آن را یک چیز می دانند:نصرت،منع یا تأدیب،و دیگر معانی را بدان برگشت می دهند. (3)بدین ترتیب،شاید بتوان گفت واژه تعزیر مشترک معنوی است.

1- (1) .فیروزآبادی،قاموس المحیط،ج2،ص125؛راغب اصفهانی،مفردات غریب القرآن،ص333؛ابن اثیر،النهایه،ج3،ص328؛ابن درید،جمهره اللغه،ج2،ص321؛فیومی،المصباح المنیر،ص557؛مطرزی،المغرب فی ترتیب المعرب،ج2،ص42؛محمد بن ابی بکر رازی،مختار الصحاح،ص338؛عبدالرحیم صفی پور،منتهی الارب فی لغه العرب،ص827؛میرزا محمدعلی شیرازی،معیار اللغه،ج1،ص463.
2- (2) .قابل توجه اینکه با دقت در کلام لغویان،به روشنی معلوم می شود سخن آنان در معنای تعزیر،برگرفته از کتاب های فقهی و کلمات اهل شرع است.این بدین معناست که برخی اهل لغت میان حقیقت لغوی و حقیقت شرعی یا فقهی دچار خلط شده اند.همین مطلب موجب شده تاج العروس بر برخی از ایشان خرده بگیرد.ایشان کسانی را که«ضرب دون الحد»را معنای لغوی تعزیر دانسته اند،گرفتار اشتباه دانسته و به برخی دیگر از اشتباه های آنان در نقل حقیقت شرعی به جای لغوی اشاره کرده است.در مقابل،به تمجید از کسانی پرداخته که«ضرب دون الحد»را برگرفته از یکی از معانی تعزیر دانسته اند.(زبیدی،تاج العروس،ج7،ص212)
3- (3) .ابن اثیر،النهایه فی غریب الحدیث،ج3،ص228؛ابن سلام،غریب الحدیث،ج4،ص22؛خلیل بن احمد،کتاب العین،ج1،ص351.