مشروعیت اقامه حدود و تعزیرات در عصر غیبت صفحه 9

هیبت مرد از خشم، (1)تیزنای شمشیر و مانند آن، (2)تندی و تیزی شراب. (3)

به راستی کدام یک از این معانی،معنای اصلی و حقیقی این واژه است تا دیگر معانی مجازی پنداشته شود؟آیا می توان جامعی در نظر گرفت و همه این معانی را به آن برگرداند؟

برخی از لغت شناسان معنای اصلی این واژه را«منع»می دانند، (4)ولی بعضی اصل آن را شدت و حدّت دانسته،بر اساس آن گفته اند:«بنابراین،حدود،منصرف است به احکامی که در آنها الزام است؛چه واجب باشند چه حرام،و این به مناسبت مفهوم حدّت و تندی است». (5)برخی دیگر از اهل لغت بیش از یک معنای حقیقی همچون«منع و فصل» (6)یا«منع و انتهای شیء» (7)را برای این واژه برشمرده اند.

اما به نظر می رسد بازگشت همه این معانی به منع و مانع بودن است و فاصل و انتهای شیء نیز به همان منع برمی گردد. (8)دقت در مشتقات«حد»و وجه تسمیه آنها به خوبی این دیدگاه را تأیید می کند.به چشم تیزبین و دقیق از آن نظر«حدید»گویند که مخفی شدن دیدنی ها را منع می کند: «فَبَصَرُکَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ» . (9)به زبان گویا و سخنگو از آن نظر«حدید»گفته اند که از آدمی دفاع می کند و از مغلوب شدن در گفت وگو مانع می شود.به مجازات های حدی نیز از آن نظر«حد»می گویند که مرتکب را از ارتکاب دوباره جرم و دیگران را از آغاز به جرم بازمی دارد. (10)هر چند به نظر می رسد«منع»معنای اصلی«حد»است،نمی توان انکار کرد که نوعی از تعیین و مقدر بودن نیز در معنای آن دیده می شود.

1- (1) .محمد بن عبدالقادر،مختار الصحاح،ص74.
2- (2) .ابن فارس،معجم مقائیس اللغه،ج2،ص5.
3- (3) .همان،ص4.
4- (4) .جوهری،الصحاح تاج اللغه و صحاح العربیه،ج2،ص462.
5- (5) .حسن مصطفوی،التحقیق فی کلمات القرآن الکریم،ج2،ص192.
6- (6) .ابن منظور،لسان العرب،ج3،ص140.
7- (7) .ابن فارس،معجم مقائیس اللغه،ج2،ص3.
8- (8) .ناصر مکارم شیرازی،مجله نور علم،«مسأله تعزیرات در اسلام»،ش7،ص46و 47.
9- (9) .ق،آیه22.
10- (10) .زبیدی،تاج العروس،ج4،ص412.