انتظار صفحه 151

آسیب شناسی تربیتی مهدویّت

مقدمه

دکتر خسرو باقری

آسیب شناسی تربیتی مهدویّت ، یکی از مصداق های بحث عام تری است که از آن ، به عنوان آسیب شناسی در تربیت دینی یاد شده است . برای توضیح این که مقصود از آسیب شناسی تربیتی مهدویّت چیست ، نخست باید به جنبه ی تربیتی مهدویّت اشاره کرد . اعتقاد به وجود و ظهور امام مهدی (عج ) ، از جمله ی اعتقادات اسلامی و شیعی است و هم چون سایر اجزای این اعتقادات ، لوازم تربیتی معینی بر آن مترتب است . بر این اساس ، مهدویّت ، تنها مساءله ای اعتقادی نیست ، بلکه از بعد تربیتی نیز برخوردار است . هنگامی که ما مشخص می

کنیم بر اساس متون روایی ، اعتقاد به وجود و ظهور مهدی (عج ) ، ضروری است ، مجموعه ای دانشی را برای افراد فراهم نموده ایم . اما هنگامی که این مجموعه ی دانشی ، به همراه خود ، تحولات هیجانی ، عاطفی و عملی معینی را ایجاد می کند که ضمن آن ، افراد می کوشند خود را برای یاوری امام مهدی (عج ) مهیا سازند ، چهره ی تربیتی مهدویّت آشکار می گردد .

با توجه به جنبه ی تربیتی مهدویّت ، اکنون می توان مقصود از آسیب شناسی معطوف به آن را مشخص کرد . در این جا ، آسیب شناسی ، حاکی از بازشناسی موارد سوءبرداشت یا سوءعملکرد در جریان تربیتی مهدویّت است . تا جایی که به ذات دین ، مشتمل بر مهدویّت ، مربوط است ، نمی توان از آسیب و آسیب شناسی سخن به میان آورد . اما هنگامی که جریان تربیت دینی ، مشتمل بر بعد تربیتی مهدویّت ، شکل می گیرد ، امکان ظهور آسیب و بنابراین آسیب شناسی فراهم می گردد؛ زیرا در جریان تربیت دینی ، دست آدمی گشوده می شود و اکنون اوست که باید با فهمی که از دین کسب می کند ، به عمل روی آورد و زمینه ی تحقق برداشت های خود را هموار کند . در طیّ این مسیر است که افق کوتاه دید آدمی ، بدفهمی ها را در دامن می پرورد ، چنان که دامنه ی محدود همّت او ، بدکرداری ها را در پی می آورد . از این رو ، آسیب شناسی تربیتی مهدویّت ،

تلاشی برای بازشناسی این گونه لغزش های فکری و عملی در جریان تحقق بخشیدن به بعد تربیتی مهدویّت است .

اما چنان که اشاره شد ، آسیب شناسی تربیتی مهدویّت ، خود ، موردی از بحث عام تر آسیب شناسی تربیت دینی و اسلامی است . به عبارت دیگر ، همه ی انواع آسیب شناسی در تربیت دینی ، در هر یک از موارد آن نیز صادق خواهد بود . به این ترتیب ، رابطه ی آسیب شناسی تربیت دینی با آسیب شناسی تربیتی مهدویّت ، رابطه ی کلی و جزئی خواهد بود . یعنی آن چه به طور کلی در مورد نخست صادق است ، به نحو جزئی و مصداقی ، در مورد دوم نیز صادق خواهد بود .

بر این اساس ، چارچوب آسیب شناسی تربیتی مهدویّت باید بر حسب چارچوب کلی آسیب شناسی تربیت دینی و اسلامی صورت بندی شود . نگارنده ، پیش تر در مقاله ای تحت عنوان (آسیب و سلامت در تربیت دینی ) ، چارچوبی کلی برای بحث پیشنهاد کرده است . (337)

در نوشتار حاضر ، با مبنا قرار دادن چارچوب مذکور ، در مورد خاص مهدویّت به بحث از آسیب شناسی تربیتی خواهیم پرداخت . در چارچوب مبنایی ، آسیب شناسی تربیت دینی ، در هفت محور تنظیم شده است . در هر یک از این محورها ، دو سوی لغزش و آسیب و یک حدّ میانه ، به منزله ی شاخص سلامت مطرح گردیده است . در این جا ، فهرست محورهای مذکور ذکر می گردد و در متن مقاله ، با اشاره ای کوتاه در توضیح هر