انتظار صفحه 46

7 - پایان انتظار

1 - حقیقت انتظار

اگر مفاهیم صحیح واقعی واژه ها درک شود ، اشتباهات و سوء تفاهماتی که در شناخت مذهب و اهداف آن برای عده ای پیش آمده یا می آید ، مرتفع و اهداف واقعی مکتب ، روشن می شود . از جمله مفاهیمی که برداشت های مختلفی از آن شده ، انتظار ظهور و فرج مهدی موعود (عج ) است . به همین خاطر شایسته است با کمی تاءمل و درنگ ، در این زمینه ، کنکاشی داشته باشیم . انتظار از نظر ریشه ی لغوی ، (124) به معنای درنگ در امور ، نگهبانی ، چشم به راه بودن و نوعی امید داشتن به آینده ، تعبیر شده است . آن چه با مراجعه به کتب لغوی معلوم

می شود ، این است که انتظار یک حالت روانی به همراه درنگ و تاءمل است . اما از این معنا می توان دو نوع برداشت کرد . یکی این که ، این حالت روانی و چشم به راهی ، انسان را به عزلت و اعتزال و انزوا بکشاند و منتظر ، دست روی دست بگذارد ، وضعیت فعلی را تحمل کند و به امید آینده ی مطلوب ، فقط انتظار بکشد .

برداشت دیگر ، این است که این چشم به راهی و انتظار باعث حرکت ، پویایی و اقدام و عامل عمل و آمادگی وسیع تر گردد . اینک سؤ ال این است که کدام یک از این دو معنا ، مراد و مقصود بزرگان و رهبران دینی است ؟ با مراجعه به متون روایی ، مشاهده می شود که معصومین علیهم السّلام خیلی روشن و صریح با ارایه ی تصویری مناسب از انتظار ، روی برداشت اول ، خط بطلان کشیده و برای این که هرگز آن معنا به ذهن مخاطب خطور نکند ، به قسمت مهم و اساسی مفهوم انتظار اشاره کرده اند که انتظار ، عمل است ، آن هم افضل و بزرگ ترین اعمال (125) یا عبادت است ، آن هم محبوب ترین عبادت و عمل . (126) اساسا این یک قاعده ی عقلی و منطقی است ؛ آن کس که وضعیت موجود را نمی پذیرد و تحمل نمی کند ، در انتظار گشایش است : من انتظر امراً تهیّاء له .

بنابراین ، بعضی که انتظار را خاموشی و گوشه گیری و اعتزال و مذهب احتراز(127) معرفی کرده اند و

بدین وسیله ، آن را مورد هجوم قرار داده اند ، به خطا رفته اند؛ چون حقیقت انتظار را درک نکرده اند و تیری در تاریکی انداخته اند . کما این که آن ها که انتظار را مذهب اعتراض (128) معرفی کرده اند ، آن هم اعتراضی که از سقیفه و از زبان علی علیه السّلام آغاز شد ، به بی راهه رفته اند . در برابر این نگاه ، دو پرسش مطرح است . اول این که ، دامنه ی این اعتراض تا کجاست ؟ تا رفاه ، تا عدالت ، تا عرفان ، تا آزادی ، تا شکوفایی و تکامل و یا . . . . دوم این که ، پی آمد این اعتراض ، چیست ؟ چه باری بر دوش منتظر می گذارد و این نفی با چه اثباتی همراه می شود ؟ در مورد پرسش اول باید بگوییم که آرمان های دینی از تکامل و شکوفایی استعداد آدمی ، بالاتراست ؛ چون زمانی که انسان به تکامل هم برسد ، باز مساءله این است که می خواهد در چه جهتی مصرف شود ؟ رشد یا خُسر ؟ این دو مساءله ی اساسی بعد از تکامل و شکوفایی است . پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله فرموده اند :

الناس معادن کمعادن الذهب و الفضه . (129)

مردم معدن هستند مثل معدن طلا و نقره .

استفاده از معادن ، سه مرحله دارد : اول ، کشف ؛ دوم ، استخراج ؛ سوم ، شکل دادن . تا این جا مرحله ی کمال و شکوفایی است ، اما این آهن شکل گرفته که مثلا