بهار روزگاران صفحه 43

به دارندگاه و طرفداران چنین اندیشه‌هایی می‌گوییم: اگر سه چیز را تضمین کنید حرف شما را می‌پذیریم:

اول؛ اینکه تضمین بدهید که دیگر همه چیز را می‌فهمید و هیچ نقطة مجهولی برای بشر باقی نمانده است. این تضمین را هیچ دانشمندی نمی‌دهد. چون دانشمندان هر چه به علمشان افزوده می‌شود به مجهولات و نادانی‌هایشان آگاه‌تر می‌شوند. از ابوعلی نقل کرده‌اند که در آخر عمرش گفت: فهمیدم که نفهمیدم. هر مسئله‌ای که کشف می‌شود در کنارش سؤالاتی پیش می‌آید و نقاط ابهامی وجود می‌آید که بشر باید سعی کند آنها را بفهمد. هیچ دانشمند عاقلی چنین ادعایی ندارد که دیگر همه چیز را می‌فهمم. یکی از دلایل اینکه بشر هنوز خیلی از چیزها را کشف نکرده، این است که می‌بینیم مرتب در دانشگاه‌ها، برای کشف مجهولات مشغول تحقیق و بررسی هستند. اگر بشر همه چیز را فهمیده باشد که باید درِ دانشگاه‌ها را تخته کنند.