راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 119

نقد و بررسی اصالت اشتباه و دروغ در مورد ادّعای رؤیت

اکنون به بررسی این مطلب می پردازیم که در برخورد با مدّعی رؤیت، وظیفه چیست؟ باید پذیرفت یا باید رد کرد؟ نظر یکی از اساتید محترم حوزه در این مسأله چنین است:

انتظار: آیا می توان گفت: «اصل این است که ملاقاتی صورت نگرفته است؟» پاسخ: آن چه همراه با قرائن است، می توان پذیرفت و الاّ صرف ادّعا را نمی توان پذیرفت، همان طور که نمی توان رد کرد.(1)

این پاسخ ردّ کسانی است که در مورد ادّعای رؤیت امام زمان علیه السّلام ، اصالت اشتباه و دروغ را جاری می دانند و معتقدند: «الاصل فیه الکذب حتّی یثبت. الاصل فیه الاشتباه و الکذب(2)».(3)

واقعیّت این است که ما نمی توانیم در این مورد، اصالت اشتباه و دروغ را جاری بدانیم و بگوییم تا وقتی صدق مدّعی ثابت نشده، باید بنا را بر دروغ بودن سخن او بگذاریم. این در فرضی است که مراد گوینده از «اشتباه» و «کذب» معنای عرفی و متداول آن باشد. معنای دیگری هم می توان برای مقصود ایشان در نظر گرفت که در ادامه بحث به بررسی آن خواهیم پرداخت.

موضع صحیح در این مورد همان است که در سؤال و جواب ذیل مطرح شده است:

انتظار: در روایت است: «کسی که ادّعای رؤیت را دارد تکذیب کنید.»(4)

پاسخ: این جمله قرینه ای دارد که معنایش را روشن می کند. آن قرینه این است که حضرت می خواهد بگوید: نیابت خاص تمام شده است. این قرینه سبب می شود که ما این جمله را این گونه بفهمیم که اگر کسی ادّعای دیدار را کند و «باب» بودن و «نیابت خاص» بودن را بخواهد بگوید، باید تکذیب شود .

1- فصلنامه انتظار، سال سوم، ش 8و9، ص 60 در گفتگو با آیه اللّه خرّازی.
2- یعنی تا وقتی دلیل بر اثبات آن نباشد، اصل بر دروغ بودن آن است.
3- فصلنامه انتظار، سال اوّل، ش 2، ص 74 به نقل از استاد شیخ علی کورانی.
4- باید توجّه داشت روایتی که ترجمه اش به صورت جمله بالا-داخل گیومه-باشد، در کتب روایی موجود نیست.