راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 175

اظهارنظرهای غیر عاقلانه را-که تحت عنوان بحث عقلی ارائه می شود-نقد و بررسی نمودیم و در پی آن روشن شد که هیچ یک از آن نظرات در قلمرو کشف عقل نیست و بی جهت به عنوان بحث عقلی مطرح شده اند. هرگونه اظهارنظر دیگری که داعیه عقلانی بودن داشته باشد نیز به همین شکل، محکوم به بطلان است. پس تنها راه کشف حکمت غیبت، رجوع به ادلّه نقلی است.

دوم این که با مراجعه به ادلّه نقلی نیز به قاعده و قانونی دست نمی یابیم که ضابطه کلّی الهی را در مورد بقاء و زوال هر نعمتی-و از جمله ظهور و غیبت امام علیه السّلام-مشخص نموده باشد، و این نکته در بحث فعلی بس مهم به شمار می آید. برای اثبات این نکته، رایج ترین قاعده ای را که در این بحث، مورد استناد قرار گرفته مورد نقد و بررسی قرار می دهیم.

نظریّه ای درباره ملاک ظهور و غیبت امام علیه السّلام

برخی می گویند:

بر هر پژوهشگر تاریخ زندگانی ائمّه دوازده گانه شیعه، این موضوع مسلّم است که هرچه ما از عصر امام علی علیه السّلام بیشتر فاصله می گیریم، از میزان حضور امامان معصوم در متن وقایع جامعه کاسته شده و فشار و تهدیدات خلفای جور از یک سو و نااهلی مردم زمانه از سوی دیگر سبب می گردد که روزبه روز از تعداد یاران باوفا در گرداگرد ائمّه عصر علیهم السّلام کم شده و در نتیجه ایشان خود را در غربت و تنهایی بیشتری احساس کنند.

به بیان دیگر، جامعه اسلامی روزبه روز لیاقت خود را برای پذیرش امام معصوم بیشتر از دست داده تا جایی که هرچه به عصر غیبت صغری نزدیک تر می شویم از ارتباط مستقیم ائمّه علیهم السّلام با مردم و حضور عملی ایشان در جامعه کمتر می شود.(1)

نویسنده، مدّعی است برای این که بتوانیم به علل ریشه ای غیبت و عدم حضور امام در متن جامعه بصیرت بیشتری پیدا کنیم، باید به جای بیان احادیثی که عوامل مختلفی را برای غیبت امام عصر علیه السّلام ذکر کرده اند، به یک بررسی تاریخی در 2.