راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 202

بررسی و نقد نظرات مرحوم سیّد مرتضی

درباره فرمایشات جناب سیّد مرتضی باید به چند نکته توجّه شود:

اوّل: مرحوم سیّد فرموده است: «علم اجمالی به حکیم بودن پروردگار برای تصدیق غیبت امام عصر علیه السّلام کفایت می کند و ما نیازی به علم تفصیلی نسبت به علّت این امر نداریم.» این، سخن بسیار متین و صحیحی است که ما از فرمایش امام صادق علیه السّلام و به ارشاد ایشان به آن متذکّر شده بودیم. امّا پذیرفتن این اصل عقلی، ربطی به این که حضور آشکار امام علیه السّلام را بر طبق برهان لطف واجب بدانیم، ندارد. باید حساب این دو مطلب را در سخنان سیّد مرتضی از هم جدا کنیم.

دوم: تشبیه غیبت امام عصر علیه السّلام به آیات متشابه قرآن از جهتی صحیح و روشنگر است و از جهت دیگر نادرست و دورکننده از مقصود. از این جهت صحیح است که ما باید اعتقاد به غیبت امام علیه السّلام داشته باشیم چه علّت آن را بدانیم و چه ندانیم. ندانستن علّت این امر، ضرری به این که آن را به عنوان یک کار حکیمانه بپذیریم نمی زند، همان طور که ندانستن تأویل آیات متشابه ضرری به اعتقاد ما نسبت به صحّت آنها نمی زند. این تشبیه از همین جهت می تواند منطقا پاسخگوی اعتراض اهل سنّت، در مورد غیبت امام علیه السّلام باشد، چون آنها هم آیات متشابه قرآن را قبول دارند بدون این که حتما تأویل آنها را بدانند و شرط ایمان خود به آن آیات را فهم تأویل آنها نمی دانند.

امّا تشبیه غیبت امام زمان علیه السّلام به آیات متشابه از جهت دیگر صحیح نیست. این تشبیه، براساس واجب دانستن ظهور امام علیه السّلام طبق برهان لطف و امثال آن صورت گرفته و به همین جهت ظاهر آن مخالف عقل دانسته شده است. حال اگر قائل به وجوب ظهور امام نباشیم-که عقلا هم نمی توانیم باشیم-این تشبیه، تشبیه مناسبی نخواهد بود، بدین خاطر که غیبت حضرت صاحب الامر علیه السّلام، ظاهر مخالف عقلی ندارد، تا نیاز به تأویل و توجیه داشته باشد، بنابراین رجوع به آن