راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 263

حاکمان پیش از من، اعمالی انجام داده اند که در آن با رسول خدا صلّی اللّه علیه و اله و سلم مخالفت ورزیده اند، در حالی که تعمّد به مخالفت با ایشان و نقض بیعت آن حضرت و تغییر دادن سنّتش را داشتند. و من اگر-به فرض-مردم را به ترک آن بدعتها وامی داشتم و آنها را به جایگاه های صحیح خود و به آن چه در زمان رسول خدا صلّی اللّه علیه و اله و سلم بود باز می گرداندم، لشکریانم از گرد من پراکنده می شدند تا آن جا که خودم تنها می ماندم یا تنها عدّه کمی از شیعیانم که فضیلت و لزوم امامت مرا براساس کتاب خدای عزّ و جل و سنّت رسول خدا صلّی اللّه علیه و اله و سلم پذیرفته اند.

روشن است که این فرمایش، ناظر به ابتدای پذیرش خلافت از جانب امیر المؤمنین علیه السّلام است و به خوبی جوّ عمومی جامعه آن روز را نشان می دهد. حضرت آشکارا فرموده اند که نتوانسته اند بدعتهای خلفای گذشته را-که اظهار مخالفت عمدی با پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله و سلم در امر دین بود-اصلاح فرمایند. علّت این ناتوانی، عدم پذیرش عموم مردم بوده است تا آن جا که اگر می خواسته اند این امر را بر آنها تحمیل کنند، همان کسانی که در لشکر ایشان بوده اند، با حضرتش مخالفت می کرده اند و تنهایشان می گذاشته اند.

از این فرمایش معلوم می شود که اکثریّت یاران حضرت امیر علیه السّلام-که در رکاب ایشان می جنگیدند-قائل به امامت ایشان-به مفهوم شیعی اش-نبوده اند، بلکه به عنوان همان امامتی که اهل سنّت برای خلفای گذشته قائل هستند، امیر المؤمنین علیه السّلام را خلیفه چهارم می شناخته اند. شیعیان ایشان چنان در اقلّیت بوده اند که حضرت فرموده اند: یا تنها می ماندم و یا من باقی می ماندم با گروه اندکی از شیعیانم که مرا به معنای واقعی کلمه، امام می دانستند.

ایشان در انتهای فرمایش خود مثالی زده اند که به خوبی گویای وضعیّت عمومی مسلمانانی است که با ایشان به عنوان خلیفه بیعت کردند.

وَ اللّهِ لَقَد اَمَرتُ الناسَ اَن لا یَجتَمِعُوا فی شَهرِ رَمَضانَ اِلاّ فی فَریضَهٍ و اَعلَمتُهُم اَنَّ اجتِماعَهُم فی النَوافِلِ بِدعَهٌ، فَتَنادی بَعضُ اَهلِ عَسکری مِمَّن یُقاتِلُ مَعی: یا اَهلَ الِاسلامِ! غُیِّرَت سُنَّهُ عُمَرَ! یَنهانا عَنِ الصَلاهِ فی