راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 282

امّا نباید تصوّر کرد که ائمّه علیهم السّلام هم مانند سایرین عمل می کنند. لذا باید مراقب بود که در تحلیل و تفسیر عملکرد ایشان، فرض آگاهی غیبی حذف نشود. این گونه و با ملاحظه این جهت، هرگز نمی توان رفتارهای ائمّه علیهم السّلام را صرفا با در نظر گرفتن یکی دو عاملی تحلیل و تفسیر کرد که در زندگی عادی عقلا فهمیدنی و مؤثّر است.

اعمال ائمّه علیهم السّلام تنها صورت وجوب برایشان نداشته است

نکته دیگری که در احادیث مورد بحث باید مورد توجّه قرار گیرد، این است که اگر می گوییم کارهای ائمّه علیهم السّلام همگی به امر الهی صورت می پذیرد و این حضرات از آن امر تجاوز نمی کنند (امر منه لا یتجاوزونه) مقصود این نیست که انجام همه رفتارهای این بزرگواران بر ایشان واجب است. اصولا این تلقّی که رفتارهای ائمّه علیهم السّلام همیشه بر نوعی انجام وظیفه حمل شود، تلقّی نادرستی است. برخی به غلط، تصوّر می کنند که اگر ائمّه علیهم السّلام مطابق امر خداوند، عمل می کنند، پس هر کاری انجام می دهند، «باید» انجام دهند و وظیفه آنها بوده است. لذا بسیار گفته می شود که اگر امیر المؤمنین علیه السّلام خلافت را قبول کردند، «باید» این کار را می کردند و اگر امام دیگری چنین نکردند، نباید آن کار را می کردند. ما هیچ دلیلی نداریم بر این که کارهای ائمّه علیهم السّلام همیشه به صورت «باید» یا «نباید» بوده است، و وظیفه «فعل» یا «ترک» آن را داشته اند.

عقیده صحیح این است که وقتی می گوییم کارهای ائمّه علیهم السّلام به «امر» خداست، مقصود این نیست که خداوند همیشه به امامان علیهم السّلام امر ایجابی می کند. مقصود از این تعبیر آن است که همه سلوک ایشان الهی و مطابق رضای خداوند است و هیچ عملی را برخلاف رضای خدا انجام نمی دهند. حال اگر در موردی خداوند انجام کاری را بر ایشان واجب کند، قطعا آن را انجام می دهند، امّا همیشه چنین نیست. گاهی هم خداوند انجام یا عدم انجام کاری را به اختیار خود ائمّه علیهم السّلام گذاشته ومی گذارد. در این صورت رضای خدا به این است که ایشان خود در آن مورد تصمیم بگیرند و به دنبال آن، هرچه را بخواهند، رضای الهی در همان است. نمونه صریح این امر، مخیّر شدن سیّد الشهداء علیه السّلام در روز عاشورا بین «یاری