راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 287

امامتشان، راز نگه نداشتن مردمی بوده که از زمان فرج شیعه مطّلع بوده اند. به تعبیر دیگر خداوند اوّلا حکمی را مقدّر فرموده بود و سپس به علّت عدم رازداری مردم، حکم خود را تغییر داد (بداء فرمود) و لذا امام صادق علیه السّلام هم قیامی نکردند. خود این حدیث بیان یکی از وصایای الهی به امام ششم علیه السّلام بوده که امام باقر علیه السّلام از آن پرده برداشته اند.

پس با وجود آن که فرموده اند: «اگر 17 یار داشتیم، قیام می کردیم» ولی علّت تأخیر فرج را، نداشتن این تعداد یاران ندانسته اند. البتّه این دو فرمایش با یکدیگر هیچ تعارضی ندارند. چون حضرت آن تعداد یار بااخلاص نداشتند، بنابراین جمله شرطیّه ای که امام صادق علیه السّلام فرموده اند به انتفاء مقدّم(1) صحیح بوده و در عین حال، علّت عدم قیام ایشان عامل دیگری بوده است (دقّت شود) .

توضیح مطلب این است که امام صادق علیه السّلام فرموده بودند که اگر-به فرض-17 یار می داشتم، نشستن بر من جایز نبود. ایشان در جمله خود کلمه «لو» را به کار برده اند که یک ادات شرط ماضی است و در جایی به کار می رود که جمله شرط محقّق نمی شود و در نتیجه جواب شرط هم منتفی است. پس در زمانی که حضرت قیام نکردند، قطعا 17 یار بااخلاص نداشته اند. بنابراین مقدّم این قضیّه شرطیّه (فراهم شدن 17 یار) هیچ گاه محقّق نشده بود. لذا در زمانی که این تعداد یار نداشتند و در نتیجه قیام نکردند، این جمله صحیح است که گفته شود: اگر 17 یار می داشتند، قیام کرده بودند. ولی در عین حال طبق حدیث امام باقر علیه السّلام به ابو حمزه ثمالی علّت دیگری باعث شد که امام صادق علیه السّلام قیام نکنند. پس هردو حدیث می تواند باهم قابل قبول باشد و تعارضی بین آنها نیست.

در اختیار نبودن ضابطه کلّی برای سبب قیام ائمّه علیهم السّلام

نکته چهارم: آن چه امام صادق علیه السّلام فرموده اند، بیان ضابطه و معیاری برای خود آن حضرت بوده و ما هیچ دلیلی برای جواز سرایت دادن آن به غیر ایشان-از .