راز پنهانی و رمز پیدایی صفحه 290

نویسنده مقاله «نظریّه اختیاری بودن ظهور»(1) سه علّت عمده از احادیث مربوط به علّت غیبت استخراج کرده که با تحلیل و بررسی خود، یکی از آنها را علّت اصلی دانسته و بقیّه را فرعی و تبعی تلقّی کرده است. آن گاه از آن علّت اصلی (به زعم خود) ، سبب ظهور امام زمان علیه السّلام را استنتاج کرده است. ایشان در تفسیر و تحلیل خود تنها علّت اصلی غیبت را «خوف از قتل» دانسته و در این خصوص به فرمایشی از مرحوم شیخ طوسی استناد نموده که فرموده است:

لا عِلَّهَ تَمنَعُ مِن ظُهُورِهِ الاّ خَوفُه علی نَفسِهِ مِنَ القَتل.(2)

تنها علّتی که مانع از حضور حضرت شده است، ترس از قتل امام علیه السّلام می باشد.(3)

استفاده ای که نویسنده مذکور از نقل این عبارت شیخ طوسی نموده، این است که خواست و آمادگی مردم برای ظهور حضرت، باعث از بین رفتن ترس ایشان از کشته شدن می گردد و با رفع این علّت اصلی غیبت، فورا ظهور بر امام علیه السّلام واجب می شود. در نتیجه، این مردم هستند که با از بین بردن علّت غیبت می توانند سبب قطعی و ضروری ظهور را بر امام زمان علیه السّلام ایجاد نمایند.

نقد و بررسی این تئوری

در نقد و بررسی این تئوری چند مطلب را متذکّر می شویم:

اوّل این که در فصل دوم از بخش پیشین درباره معنای صحیح علّت غیبت امام زمان علیه السّلام توضیح داده شد. در آن جا روشن نمودیم که با توجّه به معنای صحیح آن، نمی توانیم بگوییم که با رفع یک یا چند علّت غیبت، ظهور آن حضرت واجب می گردد.

دوم، به فرض این که معنای علّت، در احادیثی که علل غیبت امام علیه السّلام را بیان کرده اند، همان معنای موردنظر قائلان به تئوری فوق باشد، نمی توانیم ادّعا کنیم 2.

1- این مقاله توسط آقای علیرضا نودهی در ماهنامه موعود شماره های 48 تا 51 به چاپ رسیده است.
2- الغیبه، شیخ طوسی، ص 329.
3- ماهنامه موعود، ش 49، ص 32.