- پیش گفتار 1
- اشاره 5
- فصل 1: سابقه غیبت خلیفه الهی در زمین 5
- غیبت حضرت ادریس علیه السّلام 5
- غیبت خلیفه (یا خلفای) الهی پس از حضرت نوح علیه السّلام 6
- غیبت حضرت یوسف علیه السّلام 7
- غیبت خلفای الهی پیش از ظهور حضرت موسی علیه السّلام 10
- غیبت حضرت موسی علیه السّلام 11
- معنای غیبت امام عصر علیه السّلام 12
- خالی نبودن زمین از حجّت الهی 15
- توجّه دادن امام عصر علیه السّلام به غیبت های انبیا علیهم السّلام 16
- پیشگویی پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله و سلم در مورد غیبت امام دوازدهم علیه السّلام 20
- اشاره 22
- پیشگویی امیرالمؤمنین علیه السلام درباره غیبت امام عصر علیه السلام 22
- پیشگویی حضرت مجتبی علیه السّلام نسبت به غیبت حضرت ولی عصر علیه السّلام 24
- پیشگویی پدر بزرگوار امام زمان علیه السّلام در مورد غیبت فرزند خویش 25
- اشاره 25
- پیشگویی پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله و سلم درباره دو غیبت آخرین جانشین خود 26
- پیشگویی سال شروع غیبت امام عصر علیه السّلام از 40 سال قبل 27
- اشاره 29
- تفاوت دو غیبت از جهت مدّت زمان آنها 29
- تفاوت دو غیبت از جهت نحوه ارتباط با امام غایب 31
- غیبت کامل و ناقص 35
- جایگاه ممتاز نوّاب خاصّ امام زمان علیه السّلام حتّی در غیبت کبری 36
- بسته بودن باب نیابت خاصّه (تکالیف جدید) در غیبت کبری 38
- معلوم بودن جایگاه امام علیه السّلام برای برخی از خواص در هر دو غیبت 42
- عدم امکان ارتباط اختیاری با امام علیه السّلام در غیبت کبری 45
- ناشناخته بودن کارگزاران امام علیه السّلام در زمان غیبت کبری 47
- محدودیّت های کارگزاران در ارتباط با مردم و امام علیه السّلام 51
- عنایت حضرت به مؤمنان بدون وجود راه ارتباطی ظاهری با ایشان 52
- تشبیه امام غایب علیه السّلام به خورشید پس ابر 53
- ارزش و اهمیّت نور ولایت امام عصر علیه السّلام 55
- امتحان حضرت آدم علیه السّلام در خصوص ولایت امام عصر علیه السّلام 56
- امتحان حضرت ابراهیم علیه السّلام در مورد ولایت امام زمان علیه السّلام 59
- تفاوت مؤمنان در بهره مندی از نور ولایت امام غایب علیه السّلام 61
- سطح پایین و بالای بهره بردن از خورشید پشت ابر 63
- رابطه دیدار امام غایب با معرفت ایشان 65
- اولویّت انجام وظیفه بر اهتمام نسبت به دیدن امام غایب علیه السّلام 67
- تذکّرات نایب دوم امام زمان علیه السّلام در مورد دیدار حضرت و شوق نسبت به آن 69
- غیبت امام عصر علیه السّلام خواست قطعی خداوند 72
- ضرورت تسلیم نسبت به غیبت امام زمان علیه السّلام 73
- اهمیّت زیارت امام علیه السّلام در زمان غیبت 75
- اشاره 79
- دو گرایش افراطی و تفریطی در مورد شوق دیدار امام غایب علیه السّلام 79
- شوق دیدار امام عصر علیه السّلام لازمه ولایت و محبّت ایشان 82
- استحباب دعا برای دیدار امام عصر علیه السّلام در زمان غیبت 84
- بررسی دلالت الفاظ دعاها بر دیدن امام زمان علیه السّلام در زمان غیبت 86
- اشکالات وارد شده بر تقاضای دیدار امام زمان علیه السّلام در زمان غیبت 86
- تقاضای رؤیت امام عصر علیه السّلام در زمان غیبت و ظهور 89
- مطلوبیّت تمنّای رسیدن به خدمت امام زمان علیه السّلام و دعا برای تحقّق آن 92
- استحباب اصرار در دعا برای تقاضای دیدار امام زمان علیه السّلام 94
- وظیفه مؤمن در صورت عدم استجابت دعا 95
- خطر شیفتگی شدید به امام زمان علیه السّلام 96
- ذکر آداب و اعمالی برای تشرّف خدمت امام عصر علیه السّلام 98
- مراقبت بر یکی از تعقیبات نماز برای توفیق دیدار امام عصر علیه السّلام 100
- عمل به وظیفه؛ بهترین راه رسیدن به فیض دیدار امام زمان علیه السّلام 103
- اشاره 107
- ادّعای رؤیت امام عصر علیه السّلام 107
- تشرّف سیّد بن طاووس به محضر حضرت مهدی علیه السّلام 108
- تشرّف مرحوم علاّمه بحر العلوم خدمت حضرت ولیّ عصر علیه السّلام 109
- تشرّفات میرزا محمّد تقی موسوی اصفهانی خدمت امام زمان علیه السّلام 111
- تشویق به نقل قضایای متقن در تشرّف خدمت حضرت علیه السّلام 114
- عدم جواز تکذیب مدّعی تشرّف 115
- منظور از مشاهده ای که باید تکذیب شود 115
- نقد و بررسی اصالت اشتباه و دروغ در مورد ادّعای رؤیت 119
- بررسی ادّعای لزوم تکذیب مدّعی رؤیت 120
- بررسی اخبار دالّ بر عدم امکان رؤیت امام زمان علیه السّلام در زمان غیبت 121
- نظر علاّمه بحر العلوم درباره مدّعی رؤیت 122
- تکذیب مدّعی رؤیت در عمل 123
- عدم تمامیّت دلیل بر تکذیب مدّعی رؤیت 125
- تفاوت میان اثبات شرعی و احراز وجدانی 126
- حجّیّت یا عدم حجّیّت شرعی تشرّفات 128
- معیارهای اعتماد بر تشرّفات منقول 131
- نمونه ای از تشرّفات قطعی در زمان غیبت کبری 133
- قرینه ای بر عدم جواز اعتماد به نقل تشرّف 135
- لزوم احتیاط در اعتماد و عدم اعتماد بر حکایات تشرّف 136
- اشاره 138
- باز بودن راه به سوی امام غایب علیه السّلام 138
- اختصاص این راه به خواص 140
- سیره و سلوک خواصّ امام زمان علیه السّلام 141
- بطلان ادّعای ارتباط با امام علیه السّلام 145
- گناهان؛ سبب محجوب شدن از امام عصر علیه السّلام 147
- رفع حجاب از نفس با تهذیب آن 149
- اشاره 152
- طرح سؤال: چرا امام عصر علیه السّلام غایب شده اند؟ 153
- ارائه برهان لطف برای اثبات ضرورت عقلی وجود امام علیه السّلام 154
- نقد و بررسی منطقی برهان لطف 156
- عدم جواز اسناد غرض به افعال الهی 157
- سنّت «امتحان» در خلقت خداوند 159
- عدم وجوب «لطف» در امتحان الهی 161
- ملزم نبودن خداوند به رعایت اصلح در مورد بندگان 162
- عدم وجوب اعمال جود و کرم از جانب خداوند 166
- خلاصه نقد برهان لطف به نقل از موافقان 169
- نکات دیگری در نقد برهان لطف 170
- عدم ضرورت استمرار ظهور امام علیه السّلام 173
- سؤال از حکمت غیبت امام عصر علیه السّلام 174
- قابل کشف نبودن حکمت غیبت 174
- نظریّه ای درباره ملاک ظهور و غیبت امام علیه السّلام 175
- سرایت دادن نظریّه به ظهور و غیبت امام علیه السّلام برای هر فرد 177
- تأیید نظریّه مزبور با آیات و روایات 178
- نظریّه علّت فلسفی غیبت امام علیه السّلام 180
- اعطای نعمت ها براساس لیاقت و شایستگی نیست 181
- حضور آشکار ائمّه علیهم السّلام در جامعه بدون وجود لیاقت مردم 183
- عدم وجوب ظهور امام علیه السّلام بر فرد لایق در زمان غیبت 185
- سلب نعمت لزوما به علّت بی لیاقتی نیست 186
- نقد و بررسی نظریّه علّت فلسفی غیبت امام علیه السّلام 187
- دیدگاه صحیح درباره ارتباط غیبت امام علیه السّلام با کفران نعمت ظهور ایشان 188
- عدم ضابطه کلّی برای کشف علّت غیبت امام علیه السّلام 189
- قابل کشف نبودن حکمت غیبت برای ما 190
- تشبیه غیبت امام عصر علیه السّلام به کارهای حضرت خضر علیه السّلام 192
- روشن نشدن حکمت غیبت پیش از ظهور 192
- بررسی نظر مرحوم شیخ مفید درباره علّت غیبت 193
- تصدیق حکیم بودن خداوند، بدون آگاهی از حکمت الهی 195
- ممنوعیّت سؤال درباره علّت غیبت 196
- بررسی ادّعای کشف علّت غیبت از توقیع امام علیه السّلام 198
- دیدگاه مرحوم سیّد مرتضی درباره علّت غیبت 200
- بررسی و نقد نظرات مرحوم سیّد مرتضی 202
- عدم جواز اظهارنظر عقلی در مورد علّت غیبت 203
- بررسی آراء مرحوم شیخ طوسی و علاّمه خواجه نصیر الدّین طوسی 204
- وقوع غیبت به اراده الهی 207
- معنای «علّت» غیبت امام علیه السّلام در احادیث 209
- اوّلین علّت غیبت امام علیه السّلام: ترس از کشته شدن 211
- دومین علّت غیبت امام علیه السّلام: امتحان مردم 214
- نقل و بررسی سخن شیخ طوسی در ردّ این علّت 216
- سخن دیگری در ردّ این علّت و بیان مرحوم شیخ 217
- سومین علّت غیبت امام علیه السّلام: بر عهده نداشتن بیعت 219
- چهارمین علّت غیبت امام علیه السّلام: اجرای سنّت های پیامبران 221
- پنجمین علّت غیبت امام علیه السّلام: گناهان مردم 224
- صحّت استناد غیبت امام علیه السّلام به علل نقلی مذکور 226
- طرح علّت ششم غیبت و بررسی آن 227
- طرح دو علّت استحسانی برای غیبت امام علیه السّلام 229
- اشاره 229
- بررسی توقیع امام علیه السّلام از جهت بیان علّت غیبت 230
- بررسی نظریه «نبودن 313 یار» به عنوان علّت غیبت 235
- یکی نبودن شرط ظهور با علّت غیبت 239
- عدم کفایت وجود 313 نفر برای ظهور 239
- قاعده ای در سخن گفتن به صورت شرطی 240
- مصادره به مطلوب در استدلال برخی از بزرگان 244
- بررسی شرط وجود 313 یار برای ظهور 247
- تقدّم ظهور امام علیه السلام بر اجتماع 313 یار ایشان 248
- اشاره 253
- نظریّه وجود 313 یار بااخلاص به عنوان شرط لازم ظهور 254
- وجود 313 نفر، شرط کافی یا شرط لازم؟ 255
- عدم توقّف ظهور بر تولّد 313 یار بااخلاص 257
- معرّفی برخی از 313 یار امام زمان علیه السّلام 258
- تئوری «خواست مردم، شرط لازم و کافی برای ظهور» 259
- تصویری از وضعیّت یاران امیر المؤمنین علیه السّلام در زمان خلافت ایشان 262
- عدم اعتماد امیر المؤمنین علیه السّلام به مردم در قبول خلافت 266
- علّت عدم قیام امیرالمؤمنین علیه السلام پس از پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم 268
- معنای «حضور الحاضر و قیام الحجّه بوجود الناصر» 270
- عدم وجوب پذیرش بیعت با مردم بر امام علیه السّلام 272
- قابل تحلیل نبودن سیره ائمّه علیهم السلام براساس ضوابط بشری 273
- متّکی بودن همه کارهای ائمّه علیهم السّلام براساس ضوابط الهی 275
- کمترین فایده نقل این احادیث 277
- ائمّه علیهم السّلام صرفا مأمور به ظاهر نبوده اند 279
- اعمال ائمّه علیهم السّلام تنها صورت وجوب برایشان نداشته است 282
- نقد و بررسی این نظریّه 285
- در اختیار نبودن ضابطه کلّی برای سبب قیام ائمّه علیهم السّلام 287
- نقد و بررسی این تئوری 290
- دلیل اوّل بر ضرورت آمادگی عمومی مردم به عنوان شرط لازم ظهور 293
- تحوّل دلهای مردم پس از ظهور به دست امام عصر علیه السّلام 294
- اسلام پس از ظهور: با رغبت یا کراهت 297
- معنای آیه شریفه: «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» 299
- دلیل دوم بر ضرورت آمادگی عمومی مردم به عنوان شرط لازم ظهور 302
- منافات نداشتن جنگ و خونریزی پس از ظهور با معجزه بودن آن 304
- پیروزی مسلمانان در جنگ بدر به اعجاز الهی 306
- شباهت قیام امام زمان علیه السّلام به غلبه پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلم در جنگ بدر 308
- الهی بودن امر ظهور حضرت مهدی علیه السّلام 310
- لشکریان غیبی امام عصر علیه السّلام در هنگام ظهور 310
- تشبیه قیام امام زمان علیه السّلام به خروج پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلم 312
- تأکید بر اعجازآمیز بودن قیام حضرت مهدی علیه السّلام 315
- معجزه بودن تکمیل عقول به دست بابرکت امام عصر علیه السّلام 315
- دلیل سوم بر ضرورت آمادگی مردم به عنوان شرط لازم ظهور 317
- اتمام حجّت بر مدّعیان حکومت جهانی قبل از ظهور امام زمان علیه السّلام 320
- عدم ضرورت آمادگی عمومی به عنوان شرط ظهور حضرت مهدی علیه السّلام 322
- بعید بودن ظهور مشروط به یأس بشر از قوانین بشری 324
- مشروط نبودن ظهور به رواج فساد 326
- اشاره 329
- یک نظریّه تاریخی-کلامی در بیان شرایط ظهور 329
- ظهور مصلحان الهی در غیر نقاط تعادل تاریخ 332
- رو به سوی رشد نداشتن تاریخ بشریّت 335
- درخشان بودن آینده تاریخ فقط براساس اخبار غیبی 335
- مشروط نبودن ظهور امام زمان علیه السّلام به پر شدن جهان از ظلم و جور 336
- استقرار حکومت حضرت مهدی علیه السّلام مستلزم کشتار عمومی نیست 338
- دموکراسی، معیار مشروعیّت نظام حکومت امام زمان علیه السّلام نیست 339
- یک نظریّه نقلی-کلامی در ارائه پیش شرط ظهور 340
- تعیین نشدن پیش شرط ظهور در احادیث 343
- صحیح نبودن تقسیم بندی تاریخ امامت به سه دوره 345
- نه عدالت خواهی مردم، شرط لازم ظهور است و نه عمل آنها به عدالت 347
- راز غیبت، آمادگی مردم جهان برای ظهور نیست 350
- نظریّه اختیاری بودن ظهور 351
- کار خدا بودن ظهور امام زمان علیه السّلام 353
- خدایی بودن ظهور امام عصر علیه السّلام 355
- برنامه ریزی برای پیروزی نهضت امام زمان علیه السّلام کار ما نیست 359
- عدم یأس از ظهور در فرض فراهم نبودن شرایط و زمینه های بشری آن 359
- ایجاد انگیزه برای تلاش و جهاد در صورت اعتقاد به الهی بودن امر ظهور 361
- ضرورت انجام وظیفه همراه با دعا بر تعجیل فرج امام عصر علیه السّلام 363
فصل 3: بررسی نظریّاتی درباره پیش شرط ظهور
در دو فصل گذشته اکثر ادلّه نقلی و عقلی را که برای اثبات ضرورت آمادگی عمومی مردم، به عنوان شرط لازم ظهور امام زمان علیه السّلام مطرح شده، نقد و بررسی نمودیم. اکنون برای تکمیل این بحث باید به ارائه برخی نظریّاتی بپردازیم که با رویکردهای دیگری به این مسأله پرداخته اند و هریک خواسته اند به طریقی-غیر از آن چه در فصل گذشته مطرح شد-برای ظهور، «پیش شرط» معیّن کنند و در همین زمینه، نقش مردم و خواست ایشان را بسیار لازم و ضروری تلقّی کرده اند.
بعضی از طرّاحان این گونه نظریّات تا آن جا پیش رفته اند که از اصل، ظهور را کار خود مردم دانسته و معتقد شده اند که خدا و امام زمان علیه السّلام هریک کار خود را انجام داده اند و این مردم هستند که باید ظهور بکنند و امام علیه السّلام را از انتظار فرج خارج کنند!
ما در این فصل سه نظریّه مختلف امّا شبیه به یکدیگر را مطرح می کنیم و به نقد و بررسی هریک می پردازیم:
یک نظریّه تاریخی-کلامی در بیان شرایط ظهور
اشاره
این نظریّه بر آن است که: