سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 137

و منوّر ساخته چه اگر با همان حقیقت نوریّه اولیه تجلّی می کرد هیچ موجودی تاب تحمّل نداشت و هر دیده ای از مشاهده طلعت جمال بی مثالش ناتوان بود:

لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی جَبَلٍ لَرَأَیْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْیَهِ اللَّهِ. «1»

در خاتمه این مبحث بد نیست که فهرستی کوتاه و فشرده از نمونه های تفسیر شیعه و اهل عرفان را جهت اطلاع خوانندگان عزیز به دست دهیم.

الف: نمونه های تفسیر شیعه

1- تفسیر علی بن ابراهیم قمی که از تفاسیر معروف و مورد اعتماد است. وی از مشایخ کلینی است و تا سال 307 زنده بوده است.

2- تفسیر عیاشی، این تفسیر نوشته محمد بن مسعود سمرقندی است که از مشایخ کلینی بوده که دارای تألیفات فراوانی نیز هست. این تفسیر به اتکای اخبار و احادیث اهل بیت اطهار علیهم السلام نوشته شده است.

3- تفسیر نعمانی، مؤلف این تفسیر ابو عبد اللّه محمّد بن ابراهیم است که شاگرد کلینی بوده و نخستین کسی است که در غیبت امام زمان (ع) کتاب نوشته است. وی در قرن چهارم می زیسته.

4- تفسیر تبیان، نوشته شیخ الطائفه ابو جعفر محمد بن حسن بن علی طوسی است که در سال 385 تولد یافته و در سال 460 وفات کرده است. این تفسیر با آن که هزار سال از زمان تألیف آن می گذرد امّا هنوز به تازگی و قوّت و احترام خود باقی است و مورد استفاده عموم است.

5- روض الجنان، اثر شیخ ابو الفتوح رازی است که در اواسط قرن ششم