- مقدمه 1
- 1 وحی 4
- اشاره 4
- 2- وحی به زنبور عسل 10
- 1- وحی به مادر موسی 10
- 4- وحی به آسمان 11
- 3- وحی به ملائکه 11
- 7- وحی به بنده خاص خدا 12
- 6- وحی زکریا به قوم خود 12
- 5- وحی به حواریین 12
- 2 کتاب های آسمانی 35
- 3 قرآن معجزه جاوید محمّد (ص) 51
- اشاره 51
- 1- الفاظ قرآن 53
- 2- معانی قرآن 55
- 4 جمع آوری قرآن 62
- اشاره 68
- 5 اسامی و صفات قرآن 68
- 1- قرآن 69
- 2- فرقان 70
- 3- کتاب 70
- 6- کلام اللّه 71
- 4- ذکر 71
- 5- تنزیل 71
- اشاره 72
- 7- بیان 72
- 8- نور 72
- 9- حکم 72
- 1- مبین 73
- 2- حکیم 74
- 4- کریم 74
- 3- مبارک 74
- 6- عجب 75
- 5- مجید 75
- 7- فصل 76
- 8- عزیز 76
- 9- غیر ذی عوج 76
- 10- بشیر و نذیر 77
- اشاره 78
- اشاره 78
- 6 کیفیت صوری قرآن، آیه- سوره 78
- 1- آیه 78
- 1- علامت و نشانه 79
- 3- امر عجیب و شگفت آور 80
- 2- جماعت 80
- 2- سوره 83
- اشاره 83
- 1- سبع طوال 85
- 3- مثانی 85
- 3- مئون 86
- اشاره 86
- 4- مفصل 86
- 1- سوره حمد 87
- 2- سوره ملک 87
- 3- سوره صف 88
- ج: ترتیب نزول 89
- الف: ترتیب الفبایی 89
- ب: ترتیب موجود 89
- ب: دو حرفی 98
- الف: یک حرفی 98
- ج: سه حرفی 98
- ه: پنج حرفی 99
- 2- نام سوره ها 99
- د: چهار حرفی 99
- 1- جز خدا کسی نمی داند 99
- 3- اشاره به اسم و یا صفتی از خدا 99
- 4- حروف پراکنده اسم اعظم 100
- 5- سوگندهای قرآن 100
- 6- برای ساکت کردن مردم 101
- 7- قرآن از همین حروف است 101
- 7 ظاهر و باطن قرآن 103
- 8 آیات مکی و مدنی 106
- اشاره 113
- 9 آیات محکم و متشابه 113
- الف: همه قرآن محکم است. 117
- ج: برخی از آیات محکم و برخی متشابهند 117
- ب: همه قرآن متشابه است. 117
- 10ناسخ و منسوخ 120
- 11شأن نزول آیات 127
- اشاره 133
- 12تفسیر 133
- الف: نمونه های تفسیر شیعه 137
- ب- نمونه های تفسیر عرفانی 139
- 13تأویل 143
- 14محتویات قرآن 152
- اشاره 152
- 1- خدا 153
- اشاره 153
- الف- اسما و اوصاف مفرد و بسیط 154
- ب- اسما و صفات مرکب 158
- حشر، آیات 22- 24 162
- 2- رسولان الهی 165
- 3- محمّد (ص) 179
- 4- آفرینش 185
- اشاره 185
- الف: آفرینش آسمان ها و زمین 188
- پ: آفرینش هر چه در زمین است 189
- ب: آفرینش دریاها 189
- ت: آفرینش انسان 190
- ج: آفرینش شب و روز، و خورشید و ماه 192
- ث: آفرینش مرد و زن 192
- 5- انسان 193
- ک- آفرینش مرگ و زندگی 193
- 6- اجتماعیات 198
- اشاره 203
- 7- اخلاق و عرفان 203
- الف: در حوزه اخلاق 205
- ب: در حوزه عرفان 207
- 8- عقل و فلسفه 209
- 9- علم و دانش 215
- اشاره 215
- الف- آموختن علم به داود (ع) و سلیمان (ع) 221
- پ: آموختن و ارائه علم و کتاب به موسی و عیسی (ع) 222
- ب: آموختن و دادن حکم و علم به لوط (ع) 222
- ت: ارائه کتاب و حکم به یحیی (ع) 223
- ج: آموختن علم تأویل احادیث به یوسف (ع) 223
- ث: ارائه حکمت به لقمان (ع) 223
- چ: آموختن علم به خضر (ع) 224
- الف: دعوت به تفکر 224
- ب: دعوت به تعقل 226
- پ: دعوت به سیر و گشت 227
- ت: دعوت به نظر. 228
- ث: اولی الالباب 229
- ج: ذکر 230
- چ: فقه و تفقه 231
- ح: بصیرت 232
- خ: برهان 233
- د: نهی 234
- ذ: توسّم 234
- ر: علم 234
- ز: یقین و ایقان 236
- ژ: معرفت و عرفان 237
- الف: نگاه و دقت در خلقت خود 242
- ب: نگاه و دقت در خلقت حیوانات 247
- پ: نگاه و دقت در خلقت هستی 248
- 10- قصص و حکایات 253
- اشاره 261
- 11- تاریخ و امم 261
- 1- قوم نوح 269
- 2- قوم عاد 271
- 3- قوم ثمود 274
- 4- قوم لوط 276
- 5- قوم شعیب (مدین) 277
- 12- تمثیلات 284
- 13- دنیا و آخرت 287
- 15نزول، انزال و تنزیل 300
- 16سوگندهای قرآن 307
- اشاره 307
- الف: سوگند به مسائل اعتقادی. 310
- 1- سوگند به خدا 310
- 2- سوگند به رسول خدا، محمد مصطفی (ص) 311
- 3- سوگند به قیامت 311
- 5- سوگند به ملائکه 312
- 4- سوگند به قرآن 312
- 6- سوگند به ذات انسان 313
- 1- 2- زمین 314
- 1- 1- آسمان 314
- ب- سوگند به مسائل طبیعی 314
- 1: مکان ها 314
- 1- 3- کوه 315
- 1- 4- دریا 315
- 2- زمانها 316
- 1- 5- شهر مکه 316
- 2- 1- صبح: سحرگاهان 316
- 2- 4- عصر: 317
- 2- 2- فجر: 317
- 3- پدیده های طبیعی 317
- 3- 1- لیل 317
- 2- 3- ضحی: 317
- 3- 2- نهار 318
- 4- 1- خورشید 318
- 4- اشیاء و حیوان 318
- 4- 2- ماه 319
- 4- 3- ستارگان 319
- د- سوگند به پدر و مادر 320
- ج- سوگند به گیاهان 320
- 1 و 2- تین و زیتون 320
- 4- 4- اسبان پیکارگر 320
- ه- سوگند به آثار فرهنگی 321
- 3- کتاب 321
- 1 و 2- قلم و نوشته 321
- 17لغات غیر عربی قرآن 325
- اشاره 336
- 1- هدایت و رحمت 336
- 18اهداف قرآن 336
- 2- بشارت و انذار 338
- 3- ذکر 340
- 4- تفکر و اندیشه 341
- 19طبقات قراء 344
- اشاره 351
- 20اعجاز قرآن 351
- 1- معجزات حضرت موسی (ع) 353
- 2- معجزات حضرت عیسی (ع) 359
- 3- معجزات حضرت محمّد (ص) 360
- 21قرآن در کلام بزرگان 409
- 1- در کلام رسول خدا محمّد مصطفی (ص) 409
- اشاره 409
- 2- در کلام امیر المؤمنین علی (ع) 411
- 3- در کلام حضرت سجاد (ع) 414
13تأویل
بحث تأویل و کم و کیف، و حقیقت آن از جمله مسائلی است که بین صاحبان تفسیر و محققان علوم قرآنی مورد اختلاف است لذا نظریات گوناگونی در آن باره ارائه و ثبت شده است.
تأویل و تأویل قرآن در چندین آیه وارد شده است و جمع این آیات و دقت در آن تا حدودی مفهوم تأویل و چگونگی آن را برای ما مشخص می کند.
در این که خود قرآن و آیات آن تأویل بردار است شکی نیست امّا بخشی از اختلافات صاحبان تفسیر در این است که آیا کدام آیات تأویل پذیر هستند، با توجه به آیه تقسیم آیات به محکم و متشابه این گمان و اختلاف بین مفسّران پیش آمده که آن چه که تأویل پذیر هست کدامیک از این سلسله آیات است، آیات محکم یا آیات متشابه؟
در این جا شماره وار به برخی از مسائل پیرامون تأویل و تأویل آیات قرآن اشاره می کنیم:
1- در سوره آل عمران، آیه 7 می خوانیم:
هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ