سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 261

فتح:

قصه های فتح خیبر. حدیبیه. و قصه مسیلمه کذاب.

نجم:

حدیث نور و مولد مصطفی (ص).

حشر:

قصه حرب بنی نظیر. حدیث ایثار مسلمانان. و قصه برصیصای عابد.

ممتحنه:

قصه های حاطب بن ابی ثعلبه. عداوت بنی امیه با بنی هاشم و در اسلام آمدن هزار تن از بنی امیه.

جن:

قصه اسلام آوردن گروهی از پریان.

انسان:

حدیث فضیلت علی (ع) و فاطمه (س).

بروج:

قصه اصحاب اخدود.

فجر:

قصه ارم ذات العماد.

شرح:

حدیث شرح مصطفی (ص).

علق:

حدیث اول سوره که بر رسول (ص) وحی آمد. قصه آزردن بوجهل مر مصطفی را.

قدر:

قصه شمسون بنی اسرائیل.

فیل:

قصه اصحاب فیل.

سروش آسمانی سیری

در مفاهیم قرآنی، ص: 283

نصر:

قصه فتح مکه.

تبت:

قصه به اسلام خواندن مصطفی (ص) بنی هاشم را.

با این که درباره قصه های قرآن کتاب های بسیاری نوشته شده و حتی مفسّران قرآن در ذیل آیات مربوطه به شرح آن قصه ها پرداخته اند ولی این به منزله تمام شدن همه حقایق قصه های قرآن نیست. بلکه هر کس که با تدبر بیش تر بر روی الفاظ وحی در دل داستان های نقل شده در قرآن بنگرد بدون شک به حقایق و لطایفی راه می برد که پیشینیان از آن غافل مانده اند. پس جا دارد که بیش تر از پیش به آیات و قصص توجه کنیم.

در ضمن ذکر این نکته در این جا ضروری است که آن چه را که در کتاب های قصص انبیا و قصص قرآن آمده است قطعی و مسلّم نپنداریم. چه بسیاری از آنان با خیالات و نقلیات غیر مستند نیز جمع شده است و حتّی مسائل کاملا نابجا در آن راه یافته که به آن «اسرائیلیات» می گوییم. پس بجاست که در حین مطالعه روی کتاب های قصه و در پایان هر کتاب به نقادی و تأمل منطقی آن بپردازیم.

11- تاریخ و امم

اشاره

قرآن کریم که کتاب هدایت است و به طور جامع و مانع از آن حقیقت سخن گفته در عین حال بسیاری از مسائل مهم دیگر را از همین دریچه هدایت وارد بحث کرده است مقوله های علوم طبیعی با همه ابعاد وسیع آن، فکر و فلسفه با همه ریشه های آن، اخلاق و عرفان با همه عمق و گستردگی آن و همین طور تاریخ، جامعه و امت ها نیز از این دست محسوب می شوند. آن چه که مهم است در خلال آیات ضمن اشارات به هر یک از مقوله های مذکور آن چه که

محک و ملاک بیان بوده نقشی است که در هدایت از آن برگرفته می شود ورنه اگر عنصر هدایت را از هر کدام تهی کنیم چیزی برای بیان و ارزشی برای طرح شدن ندارند.