سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 309

سوگند می فرماید و می گوید: قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ. «1» سوگند به پروردگارم که آن حق است.

محمّد عبده نیز در تفسیر خود می نویسد: در قرآن مجید بخش هایی از سوگند به زمان ها و مکان ها و چیزها آمده است و قسم به آن جهت یاد کنند که اگر آن را بشکنند مؤاخذه شوند، و پناه به خدا اگر چنین چیزی به حضرتش توهّم شود، پس خداوند برای تأکید گفتارش نیازی به سوگند ندارد، لذا پرسش هایی درباره اقسام قرآن می شود که در پاسخ باید گفت: آن چه را که خدای به آن ها قسم یاد کرده یا ناشناخته بوده اند و یا مورد تحقیر مردمان و یا از نظر توجه و عبرت افتاده و حکمت های الهی درباره آن ها نامعلوم مانده و یا عقیدت خلق درباره آن ها بر عکس بوده است، و این سوگندها موقعیت هر کدام از موجودات را به درستی نشان داده و حقایق امور را آشکار ساخته است.

بالمثل سوگند به قرآن و قیامت بدان جهت است که بدانند قرآن بی شک کلام خداست و قیامت حتمی الوقوع می باشد و سوگند به ستارگان از

آن روی است که مکانت و موقعیت آن ها آن چنان که هست دانسته شود، زیرا گروهی آن ها را تحقیر می کردند و نحس می شمردند و جمعی ستارگان را می پرستند و در نتیجه قسم دانسته شد که آن ها را مصالح و فوایدی است فراوان ولی آفریدگان خدایند و مأموران هستی و برکنار از هرگونه دخالت در سرنوشت ایشان، به علاوه پیروان برخی از ادیان پیش از اسلام برای جهان ماده ارزشی قائل نبودند و توجه به دنیا و پدیده های هستی را موجب دوری از خدا می دانستند، پس خداوند به جهان و کائنات قسم یاد کرد تا میزان عنایت خود را نسبت به آن ها بنمایاند و به مردمان بفهماند که باید از نعمت های جهان بهره گیرند و در آثار هستی بیندیشند و به اسرار طبیعت آگاه کردند. «2»

اینک پس از این مقدمات بجاست که نگاهی بیفکنیم به سوگندهای

______________________________
(1) یونس/ 54.
(2) تفسیر المنار، به نقل از پژوهشی درباره قرآن و پیامبر، صص 226، 227.