سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 341

قرآن کریم از ذکر و درباره آن آیات فراوانی را در خلال سوره ها آورده است، و ما آیات و شرح و تفسیر آن را سال ها پیش در کتاب تجلی

ذکر در آینه وحی که چندین بار منتشر و به چند زبان نیز ترجمه شد آوردیم. به هر جهت در بین اهداف قرآن یکی هم ذکر است که از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این ذکر پایه و ستون دین نیز محسوب می شود و سبب آرامش و اطمینان انسان می گردد.

کلام قرآن در آیات ذکریه به گونه ای است که آدمیان را نه تنها به ذکر کثیر بلکه به کثرت ذکر نیز دعوت می کند و بدیهی است که نتایج بسیار عالی بر این امر مترتب است و آنان که به فهم ذکر و انجام کثرت ذکر و ذکر کثیر نائل آمده اند البته که نتایج آن را به تجربه و بالعیان دیده اند.

کلام امام محمد غزالی در کیمیای سعادت بسیار درخور تأمل است که گفته است: بدان که لباب و مقصود عبادات یاد کردن حق تعالی است، که عماد مسلمانی نماز است و مقصود وی ذکر حق تعالی است. چنان که گفته: إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ، به درستی که نماز بازمی دارد از زشتی و بدی و هر آینه یاد خدا بزرگ تر است و قرآن خواندن فاضل ترین عبادات است به نسبت آن که سخن حق تعالی است و مذکر است و هر چه در وی است همه سبب تازه گردانیدن ذکر حق تعالی است. و مقصود از روزه کسر شهوات است تا چون دل از زحمت شهوت خلاصی یابد صافی گردد و قرارگاه ذکر شود که چون دل به شهوات آکنده باشد ذکر از وی ممکن نشود و در وی اثر نکند و مقصود از حج که زیارت خانه خداست جل جلاله، ذکر است خداوند

خانه را و تهییج شوقی به لقای او، پس سرّ و لباب همه عبادات ذکر است.

4- تفکر و اندیشه

قرآن با توجّه به زمان نزول و محلّی که آیات خداوند در آن نازل شده است بسیار شگفت آور است که بیش ترین و برترین مسائل تفکر و اندیشه را طرح