سروش آسمانی سیری در مفاهیم قرآنی صفحه 52

که به اختصار از آن سخن خواهیم گفت.

اعجاز در لغت به معنای عاجز کردن و ناتوان

ساختن است. به عبارت دیگر انجام عملی است که دیگران از انجام آن عاجزند. و در حقیقت وسیله ای است که رسولان برای صدق نبوّتشان ارائه می دهند که جز به اذن خدای لایزال به انجام نمی رسد.

این از نکاتی است که در قرآن کریم بارها و بارها نسبت به آن اشاره شده است. از جمله آیه ای است که می فرماید: ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَهٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ «1» هیچ فرستاده ای توانا نیست که آیه ای بیاورد جز به اجازه و اراده خداوند.

پس اعجاز پیامبران به قدرت و اجازه حضرت حق است و بی اذن او هیچ کس قادر به انجام معجزه نیست. از جمله کسانی که معجزات فراوانی داشته اند یکی حضرت عیسی بن مریم (ع) است، و قرآن مجید که خبر دهنده از اعجازهای متعدّد اوست با صراحت بیان می دارد که هر معجزه ای با اذن و قدرت الهی صورت می گرفته است. کما این که در این کتاب آسمانی می خوانیم:

وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ بِإِذْنِی فَتَنْفُخُ فِیها فَتَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِی وَ تُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ بِإِذْنِی وَ إِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتی بِإِذْنِی. «2»

و نیز در سوره شریفه آل عمران، آیه 49 می خوانیم: وَ رَسُولًا إِلی بَنِی إِسْرائِیلَ أَنِّی قَدْ جِئْتُکُمْ بِآیَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ أَنِّی أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ فَأَنْفُخُ فِیهِ فَیَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْیِ الْمَوْتی بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِی بُیُوتِکُمْ إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیَهً لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ.

آب و گل چون از دم عیسی چریدبال و پر بگشاده مرغی شد پرید «3»

______________________________
(1) مؤمن/ 78.
(2) مائده/ 110.
(3) مثنوی، دفتر اوّل، ب 865.

سروش آسمانی سیری

در مفاهیم قرآنی، ص: 64

معجزه عملی است خارق العاده، امّا هر عمل خارق العاده ای معجزه نیست، و هر کس که عمل خارق العاده انجام دهد نیز پیامبر نیست. این از نکاتی است که باید در آن ژرف نگریست و در صورت رؤیت به آسانی تسلیم نشد.

بسیارند کسانی که می توانند کارهای خارق العاده و محیّر العقول انجام دهند امّا همه این اعمال به گونه ای است که می توان همانند آن را آورد و یا گاهی حتّی می توان آن ها را خنثی و یا باطل کرد و یا از انجام آن با القای نیرویی برتر مانع شد. این قسمت اخیر از مواردی است که بارها توسط کسانی که در این وادی سیر کرده اند مشاهده شده و به اثبات رسیده است. یعنی کسانی بودند و هنوز هم هستند کسانی که کاری خاص را که نتیجه ریاضت و تمریناتشان است به انجام برسانند امّا با همه مهارتی که در انجام کارهای خاص دارند گاه در شرایط زمانی و مکانی خاصی از عهده آن کار عاجز می شوند و گاه با حضور شخصی خاص از عهده انجام کار معهود برنمی آیند.

به هر جهت این سخن را از آن رو گفتیم که هر کرامتی را معجزه نپندارید و هر صاحب کرامت و خوارق را پیامبر ندانید هر چند که داعیه دار این منصب سخت و گران باشند، چه معجزه نشانی از نبوت است نه عین نبوت و هر آن کس که معجزه ای داشته باشد باید ده ها نشانه دیگر نیز داشته باشد که صاحبان خوارق عادت و عالمان کرامت از داشتن آن همه نیز عاجز و ناتوانند.

باری معجزه و آن چه که به واسطه انبیای عظام الهی به بار نشسته

بر دو گونه است، گونه ای اجابت حواس آدمی را می کند و برخی نیز به مسائل ذهنی و روحی و حالات بی کرانه باطنی انسان پاسخ می دهد، بدیهی است که این دو معجزه یکدست و یکسان نیستند و مصادیق شان نیز یکسان نیست. آن کس که طالب معجزه جسمی و حسّی مادی است نشانگر آن است که از عوالم بلند روح و نفس مجرد فرسنگ ها فاصله دارد و بدیهی است که چشم او را حرکتی صوری پر می کند، معجزه ای که بتواند به چشم او بنشیند و عیان گردد. و آن کس که صاحب خرد است و در جهان های پهناور ماورای حسّ ظاهری سیر می کند بدیهی است که به این گونه معجزات و کرامات وقع نمی نهد، هر چند که